Promoting an understanding of Islam that recognises the principles of
justice, equality, freedom, and dignity within a democratic nation state

The Sun - Appeals court upholds lifting Sisters in Islam's book ban (27 July 2012)
email to someone printer friendly

The Sun - Appeals court upholds lifting Sisters in Islam's book ban

PUTRAJAYA (July 27, 2012): The Appeals Court here today upheld a high court decision to lift a home ministry ban of a book, entitled 'Muslim Women and the Challenges of Islamic Extremism' by Sisters in Islam (SIS) Forum (Malaysia).

Justice Datuk Abdul Wahab Patail, who chaired a three-member panel, held that the book was not prejudicial to public order.

"The former home minister's satisfaction that the book was prejudicial to public order, in absence of any clear evidence of any prejudicial events occurring, was in outrageous defiance of logic, and falls squarely within the realm of unreasonableness and irrationality," said Abdul Wahab.

He said High Court judge Mohamad Ariff Md Yusof confined himself properly to his duty in the judicial review brought by SIS Forum, and the judge was correct in finding objectively that the book was not prejudicial to public order.

In dismissing the appeal brought by former home minister Tan Sri Syed Hamid Albar against the high court's decision to lift the ban on the book, Abdul Wahab said, if the book was said to be against the Islamic Advancement Department's (Jakim) guideline, that did not address the issue of whether the book was prejudicial to public order.

Abdul Wahab said, it was the duty of the court to interfere, if a decision maker misdirected himself in law or had taken into consideration, irrelevant facts or did not consider relevant facts.

He said the court must see if there was an abuse or misuse of administrative discretion, whether the discretion was used for a purpose it was given and whether it was fairly and justly exercised.

The unanimous decision was made by the panel comprising Abdul Wahab, Court of Appeal judge Datuk Clement Allan Skinner and High Court judge Mah Weng Kwai.

However, the decision was pronounced by Abdul Wahab in the absence of Skinner who is away in Kota Kinabalu to attend another hearing there.
The court ordered Syed Hamid (i.e the government) to pay RM20,000 in legal costs.

Syed Hamid was named respondent in the judicial review application brought by SIS Forum which challenged his order to ban the book.

The pronouncement of the decision was delayed for about three hours.

Before delivering his decision, Abdul Wahab apologised for the delay, saying he had to e-mail his judgment to Skinner who later, concurred with the decision.
The home ministry banned the book on July 31, 2008.

SIS Forum filed a judicial review application at the Kuala Lumpur High Court on Dec 15, 2008, seeking a certiorari order to quash the order. On Aug 26, 2009, SIS Forum was granted leave by the High Court to initiate the judicial review.

On Jan 25, the following year, the High Court lifted a home ministry ban of the book after allowing the judicial review.

The 215-page book, published in October 2005, is a compilation of essays based on research carried out by renowned international scholars and 18 women activists.

It contained, among others, issues discussing the impact of fundamentalist Muslim movements on women rights. Syed Hamid was represented by Senior Federal Counsel Noorhisham Ismail and Federal Counsel M Kogilambigai while lawyer K Shanmuga represented SIS Forum. – Bernama
Enough with hudud - The Star - Musing (18 July 2012)
email to someone printer friendly

Enough with hudud


Wednesday July 18, 2012

The growing number of politicians in this country who think that hudud is a good idea for Malaysia should see the video that is circulating online of the execution of an Afghan woman by her husband for alleged adultery.

THERE is a video circulating online which everyone in this country should watch.

It depicts the execution of an Afghan woman for alleged adultery. Her husband shoots her many times in the head while being cheered on by a crowd of men.

If anyone thinks this happened many years ago during the Taliban–era, they are sadly mistaken.

This gruesome event happened recently, in present-day non-Taliban-ruled Afghanistan.

The authorities are now looking for the executioner who has predictably disappeared. But really they should arrest the entire crowd that watched it, as accessories to murder.

I think this video should be shown to the growing number of politicians in this country who think hudud is a good idea for Malaysia. In particular, it should be shown to those who have just called for the same.

If they can watch the video without at least blanching and truly think that’s what they want, then I hope they will be held accountable for not only the exodus of Malaysians from this country but also for the drastic reduction in foreign investments coming in.

If they want to blow us back to the Stone Age, then they should at least be made to answer for it.

What is it with some of our politicians who seem to have taken leave of their senses?

Is the loathing for reading and knowledge so widespread that they have to show it off with such ill-informed statements?

In a world where problems are increasingly sophisticated and complicated, is hudud the only response these people can come up with?
Maybe they should get out a bit more.

They might like to travel to places like Pakistan where the literacy rate is all of 55% and where, in some areas, only 22% of women can read.

Or, go to Iran where a full 40% of the population lives below the poverty line. They might also like to notice the vast numbers of children forced to do backbreaking work in the Middle East.

Or they can stay home and instead of reading the tabloids and beefing up their knowledge on which actress is about to marry which rich man, they might like to read up on our very own Federal Constitution which basically says that not only can’t you have hudud laws, you also can’t impose it on anyone who isn’t Muslim.

Unless they have some subconscious need to lose the elections for their beloved party, then they might pause and see where this is going.

But introspection is not a Malaysian strong point.

Somebody floats an “idea” that they think will attract some press attention and next thing you know, everyone else is jumping on the bandwagon.

Never mind that none of the so-called hudud punishments can be found in the Quran.

For years, our Government has steadily pooh-poohed the idea of having hudud in this country because that was what the Opposition (or at least some of them) wanted. For years those of us who knew that hudud did not belong in the 21st century have held on to that as our bulwark against theocratic rule in this country.

Now, however, the government supporters have changed their tune and are echoing the Opposition’s line all those years ago. They seriously think this is the way to win an election?

If hudud is to be implemented, then I hope someone realises that it has to be implemented fairly.

Therefore not only will petty thieves get their hands cut off but major-league million-ringgit bribe-takers too. And no doubt we will have morality police patrolling the streets and checking that everyone is being good.
The vicious cycle of abuse - The Star - Musings (4 July 2012)
email to someone printer friendly

The vicious cycle of abuse


Wednesday July 4, 2012

All abuse is about power, because you never abuse people who have more power than you.

I WAS reading about the trial of Jerry Sandusky, a well-known and much-loved football coach at Penn State University in the US, for abusing some of the young boys under his charge.

The defence team gave up when his adopted son confessed to having suffered the same abuse as the other victims.

The son’s story was particularly sad, because he grew up to be a dysfunctional adult and an abuser of women. He was thus another statistic among the many studies about abused children.

While not all abused children grow up to be abusers, adult abusers were often abused as children.

It’s not hard to see why.

All abuse is about power, because you never abuse people who have more power than you.

Thus, women are always harassed or raped by people, usually men, who have more power than them, whether it is physical, emotional, financial or political.

Children are abused because of the power of their parents.

Parents abuse because they can.

As a result, children learn that abuse is the only way to show power because they never learnt any other way.

After all, their parents got them to do whatever they wanted using the abuse, or threat of abuse. If the children are never rescued at that young age and then given counselling to learn some other way of dealing with other human beings, then they turn to the only way they know how, through violence and abuse.

I sometimes wonder if this sort of learned behaviour is also true of not just individuals but also groups of people, even entire communities. That, if, as a community people have been abused for a long time, they thus learn that violence is the only way power is manifested.

Therefore they then have a tendency to show their power over weaker communities in the only way they have ever seen it done, through violence.

I was reading an article about how the advent of the Internet in Myanmar has led to a lot of racist commentary by the majority ethnicMyanmars towards the many minority ethnic groups that also exist in that country. (There are 135 distinct ethnic groups recognised by the Myanmar government.)

The Rohingyas, who live in the remote northeastern parts of the country bordering Bangladesh and who are Muslim, seem to be the target of most of the racist remarks.

Some of the remarks are truly appalling and lacking in humanity.

Some may see this as proof that the Internet is not a good thing. But I think that the Internet only allowed what was already there to come out in the open.

The acrimony towards the minority groups have always been there; now there is a relatively “safe” outlet that allows such hatred to surface.

I was puzzled why people who had been oppressed by their own leaders for so long could express such hatred for those who are even weaker than them. Should they not be more empathetic instead?

Then I realised, that much like abused children who grow up to be abusive adults, an oppressed population also learns the same lessons about power.

The only way for them to express what little power they have is of course towards those who are in an even worse state than them.

Most of the Myanmar population is poor. And they have all suffered from decades of repression by their leaders, which led to deterioration of the entire country.

You can find older Myanmars who speak perfect English but nowadays, young Myanmars hardly speak it at all.

I met some Myanmar journalists who told me that while they may now have press freedom, they actually have very few journalists to make use of that freedom.

The first batch of trained journalists only graduated last year.

Thus in an environment where people have only ever known violence as the manifestation of power, they will, in the absence of education and exposure to different ways of being, become violent towards those they have some power over.

Hence, their attitudes towards the most vulnerable people in their country come out in the worst ways.

I wonder where else this learned behaviour can be seen?

If you think of colonialism as generally a form of violence by a powerful country towards weaker countries or peoples, then you have to wonder if, even after becoming independent, those countries have imbibed the notion that the only way to show power is in the same way that their abusers, the colonial powers, used them.

And this power, just as before, is used towards those weaker than them, within and without.

Not being a psychologist, I don’t know the answer to that.

But sometimes the pattern of behaviour can be strikingly similar to that of an abused child.

Note: No reproduction of this article is allowed without the author's consent.
Cadangan Pembaharuan Sementara (Interim Reform) Rang Undang-Undang Keluarga Islam (Pindaan) (Wilayah Perseketuan) 2005
email to someone printer friendly

1. TAFSIRAN Seksyen 2 "Hukum Syarak" ertinya Hukum Syarak mengikut Mazhab Shafie atau mengikut mana-mana satu mazhab Maliki, Hanafi atau Hambali. Penekanan semula kepada Mazhab Shafie akan menyebabkan kesempitan dari segi tafsiran. Di Malaysia, Akta dan amalan yang ada kini tidak hanya menurut kepada Mazhab Shafie. Sebagai contoh: 1. dasar perceraian fasakh adalah berdasarkan Mazhab Maliki; 2. keperluan umur minima (16 tahun bagi perempuan dan 18 tahun bagi lelaki bagi Akta Keluarga Islam di Wilayah Persekutuan) untuk berkahwin adalah mendorong kepada Mazhab Hanafi; 3. pembayaran zakat fitrah dengan menggunakan wang adalah berdasarkan Mazhab Hanafi (Mazhab Shafie mesti menggunakan beras atau makanan asas). Ini bermakna bahawa Malaysia menerima pakai pendirian mazhab yang lain selagi ia tidak menyimpang dari akidah. Penekanan kepada mazhab Shafie akan menyekat perkembangan syariah dan perundangan di negara kita. Tafsiran sedia ada telahpun menyatakan Hukum Syarak sebagai mana-mana mazhab yang diiktiraf. Cadangan kami untuk merujuk kepada prinsip maslahah dan keadilan akan menjelaskan asas mengenai penerimaan kaedah yang terbaik. Adalah diterima sebagai kaedah syariah (siyasah shar'iyyah) bahawa Mahkamah Syariah boleh merujuk kepada 4 Mazhab yang utama dan menerima pakai prinsip yang terbaik berdasarkan maslahah (kepentingan awam) dan keadilan. Tafsiran Hukum Syarak di Seksyen 2 dipinda semula kepada peruntukan 1984, dengan tambahan prinsip: 'Hukum Syarak' ertinya mana-mana mazhab yang diiktiraf dengan mengikut kaedah yang terbaik berpandukan prinsip maslahah dan keadilan. In several states, including Selangor and Penang, equal recognition was given in the 1984 law to all the major schools, Syafie, Hanafi, Maliki, Hanbali and Syiah (Zaidiyyah and Jaafariyah).
2. TA'LIQ LAIN Tiada penjelasan di dalam akta mengenai ta'liq lain walaupun ia dinyatakan dalam Seksyen 22. Undang-undang haruslah menerima pakai dan mengiktiraf apa-apa perjanjian ta'liq lain yang dipersetujui oleh pasangan. Surah al-Maidah 5:1 'Hai orang-orang yang beriman, penuhilah aqad-aqad (perjanjian) itu'. Surah al-Isra' 17:34 'Sesungguhnya janji itu pasti di minta pertanggungan jawabnya'. Hadith Rasulullah (saw) yang diriwayatkan oleh Uqba b. Amir (r.a.), 'Syarat yang paling patut dipenuhi olehmu ialah yang menjadikan persetubuhan (dengan isterimu) halal (untukmu)'. Hadith ini menunjukkan penerimaan syarat perkahwinan. Keingkaran syarat perjanjian haruslah boleh digunakan dan diterima oleh Mahkamah kerana pihak-pihak di dalam perjanjian tersebut faham mengenai syarat perjanjian. Paksaan tidak wujud . Kami juga ingin menyarankan agar Mahkamah Syariah dan kerajaan mengiktiraf hak seorang wanita untuk meletakkan syarat melarang suami untuk berpoligami selagi wujud perkahwinan. Syarat ini adalah tidak melanggar hukum syarak. Suami arif mengenai syarat ini sebelum berkahwin dan telah bersetuju tanpa paksaan. Isteri tidak melarang suami berkahwin lagi (dibolehkan oleh hukum syarak) tetapi isteri tidak mahu berada di dalam perkahwinan berpoligami. Jika bakal suami tidak bersetuju dia bolehlah menolak syarat itu sebelum akad nikah dan terpulanglah kepada pihak perempuan itu pula sama ada masih hendak berkahwin dengan lelaki tersebut. Oleh itu jika suami telah bersetuju, persetujuannya hendaklah diiktiraf oleh Mahkamah (seperti yang dituntut oleh surah al-Maidah dan surah al-Isra'). Terdapat hadis Rasulullah yang tidak membenarkan Saidina Ali untuk berkahwin lain 'melainkan jika Ali menceraikan anak perempuanku (Fatimah), kerana anakku itu sebahagian daripadaku, dan apa yang menyedihkan dan menggusarkannya menyedihkan dan menggusarkanku juga, dan apa-apa kesusahan yang menimpanya juga dirasakan olehku.' (Sunan Ibn Majah) Perjanjian yang melarang suami berpoligami dan hak isteri membantah dan menuntut cerai telah dipraktikkan oleh cicit Rasulullah (cucu kepada Fatimah dan Ali, anak kepada Husayn) yang bernama Sukayna. Perjanjian berbentuk ini adalah juga dibenarkan oleh Mazhab Hanbali dan diterimapakai di beberapa Negara Islam lain, termasuk mereka yang bukan pengikut Mazhab Hanbali. Dipraktikkan di Mesir, Jordan, Lebanon, Maghribi, Sudan - mengakui hak isteri bagi mensyaratkan haknya untuk bercerai sekiranya suami berkahwin lagi. Kebebasan untuk menetapkan syarat tambahan dibenarkan di Yemen, Syria dan Arab Saudi. Dimasukkan tafsiran 'ta'liq lain' dalam Seksyen 2: “Ta’liq lain” ertinya syarat-syarat atau terma-terma tambahan yang dipersetujui atas pilihan pihak-pihak yang berkahwin itu. Borang ta’liq patutlah mengadakan pilihan untuk syarat tambahan termasuk isteri berhak menuntut ta’liq sekiranya suami kahwin lain.
3. POLIGAMI i. Seksyen 23 (3) dan (4) (a): ''patut atau perlu'. ii. Seksyen 23 (4) (d) iii. Seksyen 23 (4) (e) iv. Seksyen 23 (1A) Tiada perkahwinan yang diakadnikahkan tanpa kebenaran di bawah subseksyen (1) boleh didaftarkan di bawah Akta ini melainkan jika Mahkamah berpuas hati bahawa perkahwinan sedemikian adalah sah mengikut Hukum Syarak dan Mahkamah telah memerintahkan supaya perkahwinan itu didaftarkan tertakluk kepada Sek 123. v. Seksyen 124Poligami tanpa kebenaran Mahkamah Penaltinya masih sama dengan penalti dalam Akta 1984 – denda tidak melebihi satu ribu ringgit atau penjara tidak melebihi enam bulan atau kedua-duanya. Perlulah dijelaskan pentingnya syarat keadilan dalam perkahwinan poligami. Syarat keadilan selaras dengan hukum syara’ berdasarkan bahagian Surah ab-Nisa’ 4 : 3 yang menegaskan “jika khuatir tidak dapat berlaku adil (kepada isteri-isteri), maka kahwinlah seorang (isteri) sahaja”. Keadilan merangkumi berbagai aspek kepatutan dan keperluan, dari segi kewangan dan emosi. Adalah sukar bagi perundangan untuk menyenggarakan aspek emosi, tetapi sekurang-kurangnya ia patutlah melindungi aspek taraf kehidupan dari segi kewangan. Perkahwinan poligami yang dicadangkan haruslah patut, perlu, DAN ADIL. Pindaan RUU kepada “patut atau perlu” telah melonggarkan syarat berpoligami. Pindaan ini nampaknya sengaja hendak menolak dan mengetepikan penghakiman Jawatankuasa Rayuan Syariah Selangor dalam kes Aishah v. Wan Mohd Yusof (1990) 7 JH 152. yang telah menekankan bahawa kesemua syarat di bawah subseksyen ini sama pentingnya dan hendaklah dibuktikan berasingan. Pihak suami telah memberi alasan untuk berpoligami bagi maksud menghalalkan pertalian kasih sayangnya dengan perempuan yang berkenaan. Jawatankuasa Rayuan Syariah berpendapat bahawa walaupun alasan ini mungkin mencukupi untuk memenuhi syarat “keperluan” untuk berpoligami, tetapi ianya tidak ada kena-mengena dengan soal “kepatutan”. Jawatankuasa itu menegaskan bahawa sebagai seorang Islam, dia patut boleh mengawal nafsunya dan mengelakkan diri dari melakukan zina dan perkara maksiat. Permohonannya ditolak. Tafsiran darar syari’i hendaklah meliputi darar kepada isteri yang tidak sanggup hidup dalam perkahwinan berpoligami. Syarat dalam perenggan 23 (4) (e) telah di gugurkan dalam pindaan tahun 1994. Syarat mesti dimasukkan semula bagi membantu menjamin keadilan kepada pihak isteri dan anak-anak sedia ada. Seksyen ini membenarkan pendaftaran perkahwinan poligami yang diakadnikahkan tanpa kebenaran -- adalah sama dengan peruntukan yang dimasukkan oleh Akta Pindaan tahun 1994. Pihak kami telah mengemukakan bantahan terhadap peruntukan ini dalam memorandum tahun 1996. · Pada hakikatnya, penalti yang terdapat dalam RUU telah tidak berjaya mencegah suami yang curang daripada mengambil kesempatan kelonggaran undang-undang dan berpoligami tanpa kebenaran Mahkamah. Ini juga mengambil kira keadaan masyarakat pada masa ini di mana denda yang tidak melebihi satu ribu ringgit boleh dibayar oleh kebanyakan anggota masyarakat. Kami juga mendapati bahawa Mahkamah Syariah amat kurang menggunakan peruntukan penjara yang dibolehkan oleh Akta. Penggunaan hukuman secara penjara boleh menjadi penghalang (deterrent) bagi pihak-pihak yang mahu melanggar undang-undang. Keadaan begini bukan sahaja menjejaskan kedudukan wanita tetapi juga menjejaskan kewibawaan Mahkamah kerana Mahkamah seolah-olah tidak dihormati. Penalti mesti di naikkan supaya boleh menjadi penghalang. Penalti juga patut dikenakan kepada pihak-pihak yang membantu dan bersubahat mengenai perkahwinan poligami yang melannggar undang-undang. Pada hakikatnya, lebih banyak perkahwinan poligami dilakukan secara melanggar undang-undang tanpa kebenaran mahkamah. Oleh itu, patutlah diadakan hukuman yang berkesan (deterrent) bagi mereka yang membantu dan bersubahat menghina undang-undang itu. i. Seksyen 23 (3) dan 23(4)(a) dipinda ke: 'patut, perlu dan adil’ ii. Mahkamah hendaklah memberi pilihan sama ada suami menarik balik permohonan untuk poligami atau memberi isteri pilihan untuk bercerai. Jika diambil pilihan untuk bercerai hak-hak kewangan isteri, termasuk nafkah iddah, muta’ah dan harta sepencarian hendaklah terjamin. iii. Dimasukan syarat (e) iaitu: “bahawa perkahwinan poligami yang dicadangkan itu tidak akan merendahkan secara langsung atau tidak langsung taraf kehidupan yang dinikmati oleh isteri dan orang-orang tanggungan yang sedia ada.” iv. Sama ada: · peruntukan ini digugurkan dan dipinda semula kepada peruntukan asal dalam Akta tahun 1984; atau · peruntukan tambahan dimasukkan bagi melindungi kepentingan isteri sedia ada. Isteri sedia ada yang suaminya berkahwin tanpa kebenaran patutlah diberi pilihan sama ada untuk menuntut cerai.atau tidak. Jika dia menuntut cerai hak-hak kewangannya, termasuk nafkah iddah, muta’ah, dan harta sepencarian hendaklah dijamin. Jika dia tidak menuntut cerai, hak-hak kewangannya termasuk memperolehi nafkah berkala yang mencukupi, dan pembahagian harta hendaklah dijamin. v. Supaya penalti satu ribu ringgit digantikan dengan penalti lebih berat yang boleh dikenakan oleh Mahkamah Syariah, iaitu seperti berikut: “denda mandatori lima ribu ringgit, serta penjara mandatori yang tidak kurang daripada satu tahun dan tidak lebih daripada tiga tahun. Mahkamah patutlah boleh menghukum mereka yang membantu dan bersubahat dengan pasangan yang melakukan perkahwinan poligami yang melanggar undang-undang. Ini termasuklah orang yang melakukan akadnikah, yang megeluarkan sijil kahwin, dan saksi-saksi.
4.PERLINDUNGAN KEADILAN KEWANGAN i. Sek 23(9)(b) memperuntukkan bahawa di dalam permohonan perkahwinan poligami, Mahkamah mempunyai kuasa atas permohonan mana-mana pihak kepada perkahwinan untuk memerintahkan apa-apa aset di dalam perkahwinan dibahagi antara mereka atau dijual dan hasil jualan itu dibahagikan. Adalah amat tidak adil jika isteri sedia ada mengahwini suami dan bertungkus-lumus bersama suaminya semasa suami tidak berharta, dan apabila suami menjadi kaya, suami hendak berkahwin lain pula. Sekiranya isteri boleh menuntut untuk diberikan sebahagian harta yang dikumpul oleh suami dalam tempoh perkahwinan sebelum berkahwin lain, ini bolehlah mengurangkan ketidakadilan dari segi kewangan. Ia bertujuan memastikan isteri sedia ada tidak mengalami darar syarie. Pada masa yang sama, kesempatan tidaklah boleh diberi kepada suami untuk membuat tuntuan ke atas isteri semasa hendak berpoligami, kerana tindakan berpolgiami adalah atas kehendak dan pilihan suami. Al-Qur’an juga amat melindungi kepentingan isteri yang suaminya hendak berkahwin lain, misalnya Suran an-Nisa 4 : 20 menegaskan: “Dan jika kamu ingin mengganti isterimu dengan isteri yang lain, sedang kamu telah memberikan kepadanya harta yang banyak (qintaran), maka jangan kamu mengambil kembali daripadanya barang sedikitpun. Apakah kamu akan mengambilnya kembali dengan jalan tindakan yang dusta dan dengan (menanggung) dosa yang nyata?” i. dengan menggantikan subseksyen (9) dengan yang berikut: “(9) Bagi maksud melindungi kepentingan keadilan dari segi kewangan bagi isteri sedia ada dan anak-anak, jika ada, Mahkamah hendaklah mempunyai kuasa, apabila memberi kebenaran untuk pihak suami berpoligami di bawah seksyen ini, atau atas permohonan seseorang isteri sedia ada yang suaminya berkahwin lain dengan melanggar peruntukan seksyen ini, untuk membuat mana-mana atau kesemua perintah yang berikut: (a) untuk menghendaki seseorang lelaki membuat pembayaran nafkah berkala kepada isteri atau isteri-isteri sedia ada dan anak-anaknya, jika ada, dan boleh mengeluarkan perintah potongan gaji atau apa-apa perintah lain mengenai perkiraan cagaran harta atau pendapatan untuk melaksanakan perintah nafkah tersebut; (b) untuk memerintahkan supaya apa-apa aset yang didaftarkan dalam nama suami, yang diperolehi dalam masa perkahwinan mereka sebelum perkahwinan baru pihak suami, diberikan sebahagiannya kepada pihak isteri atau isteri-isteri sedia ada, sebagai mengiktiraf usaha sumbangan isteri secara langsung atau tidak langsung selama tempoh perkahwinan mereka sebelum perkahwinan baru suami.
5.HARTA SEPENCARIAN i. Seksyen 122 Bahasa yang digunakan dalam pembahagian harta sepencarian ialah bahasa yang tidak mengira jantina (gender neutral language), iaitu mana-mana “pihak” dalam perkahwinan dan tidak disebut pihak “isteri’ atau pihak “suami”. · Dalam rangkabentuk UUKI masakini yang mengiktiraf hak-hak tradisional kaum lelaki (poligami, talaq, wali, pusaka), adalah tidak adil mengguna bahasa “gender neutral” (tidak mengira jantina) bagi harta sepencarian. Adalah menjadi tanggungjawab suami untuk menyara kehidupan isteri dan anak-anak, dan bukan tanggungjawab isteri untuk menyara kehidupan suami atau anak-anak. Tidak adil kini apabila tanggungjawab tradisional lelaki dikurangkan tetapi ditambah dengan hak moden (hak sama rata ke atas tuntutan harta sepencarian daripada isteri). Hak mutlak wanita Islam ke atas hartanya dan tanggungjawab/kewajipan lelaki Islam berkongsi hartanya bagi saraan anak, isteri dan keluarganya adalah juga berkait dengan hak lelaki mendapat dua kali ganda bahagian harta pusaka. Menurut undang-undang tradisional, suami tidak berhak untuk menuntut nafkah dari isteri dan tiada hak ke atas harta isterinya. Harta yang telah diberikan oleh suami kepada isteri juga tidak boleh diambil balik, (kecuali dalam perceraian khul’ di mana isteri bersetuju membayar pampasan kepada suami), sebagaimana dinyatakan dalam Surah al-Baqarah 2 : 229: “tidak halal bagi kamu (suami) mengambil kembali dari sesuatu yang telah kamu berikan kepada mereka (isteri)”. Tujuan asal konsep harta sepencarian dan upah (ujrah) dalam undang-undang adat Melayu adalah untuk melindungi kepentingan isteri. Kini konsep pemberian harta sepencarian bukan sahaja menjadi adat orang Melayu, tetapi mula diterimapakai di negara Islam lain dan juga oleh undang-undang sivil. · Di situasi dimana harta suami-isteri telah bercampur (dalam situasi masakini didaftarkan atas nama bersama) Kitab Al-Umm oleh Imam Shafie (jilid 10), Kitab Burghiatul Mustarshidin, Kitab Ianatu-al-Talibin, Kitab al-Bajuri yang mana menyebut jika harta-harta suami isteri telah bercampur dan tiada persetujuan mengenai hak masing-masing maka kedua hendaklah mengangkat sumpah dan harta akan dibahagikan sama banyak · Mengiktiraf sumbangan isteri sebagai teman suami dan ibu, serta kehilangan peluang ekonominya dalam kerjaya Kitab al-Majmu menyatakan bahawa tidak wajib ke atas isteri untuk berkhidmat kepada suami dengan memasak, membasuh dan lain-lain …. oleh itu apabila isteri sebenarnya membantu suami di dalam mengurus rumahtangga … dan menemaninya di dalam kehidupan … dan suami dibolehkan memperoleh harta dengan usahanya, isteri sebenarnya telah menyumbang dengan cara tidak langsung kepada perolehan harta tersebut. Kitab ini telah dirujuk oleh Jawatankuasa Ulangbicara Syariah Wilayah Persekutuan di dalam kes Rokiah lawan Mohd Idris (1989) 7 JH 111. Bagi isteri yang tidak bekerja atau tidak bekerja sepenuh masa, dia telah kehilangan atau kekurangan peluang mencari pendapatan sendiri atau memajukan kerjayanya. Kehilangan atau kekurangan peluang ekonomi (economic value) ini perlulah diberi pampasan. Undang-undang tradisional berbagai masyarakat, termasuk di Barat, memanglah mengutamakan hak pihak lelaki, tetapi telah berubah pada masakini dengan kecenderungan ke arah kesamarataan. Bahasa tidak mengira jantina dalam harta sepencarian UUKI yang digunakan adalah sama dengan peruntukan pembahagian aset perkahwinan di bawah undang-undang sivil dalam Akta Membaharui Undang-Undang (Perkahwinan dan Perceraian) 1976 bagi penganut agama lain. Tetapi ini tidak adil dan mempunyai kesan diskriminasi ke atas perempuan Islam kerana di dalam UUKI tidak terdapat kesamarataan hak di antara pihak lelaki dan perempuan. Di bawah undang-undang keluarga sivil, terdapat kesamarataan hak. Misalnya perkahwinan monogami, proses perceraian tidak mengira jantina (gender neutral), dan pembahagian harta pusaka sama banyak. Maka pembahagian aset perkahwinan yang tidak mengira jantina adalah adil bagi mereka. SIS menerima banyak aduan daripada pihak wanita Islam yang mengatakan mereka telah terpaksa bersetuju melepaskan tuntutan mereka mengenai harta sepencarian dan muta’ah agar mendapat persetujuan suami untuk perceraian. Malah terdapat juga aduan mengenai suami yang mengugut hendak membuat tuntutan harta sepencarian terhadap harta yang sebenarnya harta isteri sekiranya isteri tidak mengikut kehendaknya mengenai terma-terma perceraian itu. Pihak isteri Islam berada dalam kedudukan tawar-menawar yang lebih lemah mengenai terma-terma perceraian kerana proses perceraian mengutamakan suami, tetapi pembahagian harta sepencarian pula tidak lagi mengutamakan isteri tetapi meletakkan suami isteri atas kedudukan yang sama. Ketidakadilan ini bertimpal lagi kerana suami berhak berpoligami dan dapat berumah tangga dengan perempuan lain, tetapi isteri sedia ada gantung tidak bertali. i. Dengan memasukkan subseksyen baru (6) yang berikut: “(6) Bagi mengelakkan keraguan, adalah dinyatakan bahawa – (a)oleh kerana ia merupakan kewajipan suami di bawah hukum syara’ untuk menyara nafkah isteri dan anak-anak, apa-apa peruntukan atau sumbangan kewangan yang dibuat oleh suami untuk saraan belanja rumahtangga tidaklah boleh dikira sebagai sumbangan kewangan bagi aset yang diperolehi oleh usaha pihak isteri, tetapi (b)oleh kerana ia bukanlah kewajipan isteri di bawah hukum syara’ untuk menyara nafkah suami atau anak-anak, apa-apa peruntukan atau sumbangan kewangan yang dibuat oleh pihak isteri untuk saraan belanja rumahtangga hendaklah dikira sebagai sumbangan kewangan bagi aset yang diperolehi oleh usaha pihak suami.” ii. Dengan memasukkan subseksyen baru (2A) yang berikut: “(2A) Bagi mengelakkan keraguan, adalah dinyatakan bahawa apa-apa aset yang didaftarkan dalam nama bersama suami isteri hendaklah dianggap sebagai harta sepencarian yang hendaklah dibahagi sama banyak di antara mereka.” iii. Supaya ditambah peruntukan baru sebagai Seksyen 122 (7) yang berikut: “(7) Berkenaan dengan harta sepencarian di antara suami isteri: (a) apa-apa aset yang didaftarkan atas nama suami yang diperolehinya dalam tempoh perkahwinan hendaklah dianggap sebagai harta sepencarian di mana pembahagiannya adalah dua pertiga kepada pihak suami dan satu pertiga kepada pihak isteri kecuali jika -- (i) suami itu membuktikan bahawa aset itu adalah hartanya sendiri; atau bahawa isteri patut diberi bahagian yang kurang daripada satu pertiga; atau (ii) isteri itu membuktikan bahawa dia patut diberi bahagian yang lebih daripada satu pertiga; (b) apa-apa aset yang didaftarkan atas nama pihak isteri, walaupun diperolehinya dalam tempoh perkahwinan, hendaklah dianggap sebagai hartanya sendiri kecuali jika pihak suami membuktikan bahawa aset itu adalah harta sepencarian di mana suami itu patut diberi bahagian yang tidak lebih daripada satu pertiga.”
6.PERINTAH LARANGAN Seksyen 107A Seksyen baru ini membolehkan Mahkamah membuat suatu perintah melarang isteri daripada melupuskan asetnya, secara usaha bersama atau usaha satu pihak semata-mata. Seperti ulasan di atas, bahasa “gender neutral” (tidak mengira jantina) yang digunakan membawa kesan diskriminasi terhadap wanita. Hak baru yang diberi kepada suami ini akan lebih lagi menguatkan kuasa lelaki dalam tawar-menawar (bargaining position). Sisters in Islam sudah pun menerima beberapa email dari para isteri yang berkahwin dengan lelaki yang tidak bertanggung jawab. Kerana tidak dapat bergantung kepada suami, mereka sudah mengumpul harta untuk masa depan mereka dan anak-anak. Sekarang, mereka merasa takut dan cemas bahawa suami mereka boleh mendapat perintah melarang mereka daripada melupuskan aset mereka untuk menuntut harta sepencarian. Kekhuatiran ini lebih lagi kerana pengalaman sahabat dan keluarga dengan mahkamah syariah yang dianggap menyebelah pihak lelaki. Sisters in Islam sudahpun menerima dua aduan dalam beberapa minggu ini sebagai kesan daripada peruntukan ini. Di Johor, seorang suami berjaya mendapat perintah ex-parte membekukan akaun-akaun simpanan yang didaftarkan atas nama isteri nya seorang sahaja. Sudah 15 bulan berlepas, dan Puan Zaidah Abdul Rahman masih tidak dapat mengenepikan perintah ex-parte tersebut. Sebaliknya, bekas suaminya dalam masa dua minggu berjaya mengenepikan perintah larangan yang diperolehi oleh Puan Zaidah terhadap dua akaun simpanan utamanya. Hakim yang mendengar kes ini juga dituduh sebagai berat sebelah kerana menurun tanda tangannya sebagai saksi kepada affidavit bekas suami Puan Zaidah. Di Selangor pula, seorang isteri yang sedang menerusi kes perceraian gagal dalam permohonannya untuk mendapat perintah larangan keatas harta suami nya kerana Hakim berkata tidak cukup bukti yang kukuh untuk dia menuntut harta sepencarian. Tetapi Hakim ini telah memberi suaminya perintah melarang si isteri daripada melupuskan asetnya untuk si suami menuntut harta sepencarian. Supaya kuasa yang diberi kepada Mahkamah untuk membuat perintah larangan ke atas harta isteri dimansuhkan; atau Sekurang-kurangnyanya, dengan memasukkan proviso yang berikut kepada subseksyen (1) “Dengan syarat bahawa Mahkamah tidaklah boleh mengeluarkan perintah larangan terhadap apa-apa harta yang didaftarkan dalam nama pihak isteri, melainkan jika diadakan peruntukan bagi nafkah atau pemberian sara hidup yang mencukupi bagi pihak isteri selama berkuatkuasanya perintah larangan itu, dan terdapat kes prima facie bahawa harta itu harta sepencarian dan bukan harta isteri itu sendiri atau harta yang telah diberikan oleh suami kepada isteri.”
7.PEMBAYARAN MUT'AH i. Seksyen 2 Tafsiran Mut'ah diperjelaskan sebagai pampasan dan bukan saguhati. ii. Seksyen 56 diadakan garispanduan bagi pembayaran muta'ah. Mazhab Shafie menekankan kewajipan pembayaran mut'ah atau wang pampasan oleh suami. Ia harus menurut garispanduan yang perlu ditetapkan supaya tidak timbul kekeliruan mengenai tahap pampasan yang boleh diberi oleh Mahkamah. Tempoh perkahwinan haruslah diambilkira dalam menentukan jumlah mut’ah. Tujuan mut’ah adalah untuk mententeramkan perasaan isteri apabila dicerai. Sudah tentu perasaan isteri yang sudah berumur dan telah lama berkahwin akan lebih hancur berbanding dengan isteri yang lebih muda dan telah berkahwin bagi tempoh yang singkat, dan berkemungkinan lebih berupaya untuk menyesuaikan dirinya untuk mencari pendapatannya sendiri. Hendaklah juga ditekankan bahawa sebab perceraian itu, sama ada terdapat sebab yang patut ataupun tidak, adalah menjadi salah satu pertimbangan mengenai jumlah mut’ah, tetapi bukanlah merupakan faktor penentuan mengenai hak isteri mendapat mut’ah. Misalnya, dalam kes Piah lwn Che Lah (1983) 3 JH 220, Kadi Besar, setelah merujuk kepada Kitab Kifayah al-Akhyar, membenarkan tuntutan isteri untuk mendapat mut’ah walaupun isteri itu didapati nusyuz kerana telah meninggalkan suaminya. Kekhuatiran terhadap masa hadapan yang gelap untuk memperolehi bantuan terhadap sara hidup tentulah menambah kehancuran perasaan isteri. Perceraian yang berlaku setelah lama tempoh perkahwinan biasanya merupakan pengalaman yang lebih pahit dari perceraian yag berlaku di dalam perkahwinan yang singkat tempohnya. Mengenai ukuran minimum bagi mut’ah, terdapat beberapa cara yang telah digunakan oleh Mahkamah Syariah di negara lain. Kami mengesyorkan agar pengiraan mut’ah mengambil kira faktor-faktor jumlah pendapatan, taraf hidup, umur, kesihatan dan hal ehwal kewangan pihak-pihak berkenaan, tempoh perkahwinan itu dan keadaan perceraiannya. Kami mengesyorkan apabila suami melafazkan talaq di luar Mahkamah dan tanpa kebenaran Mahkamah maka pengiraan mut’ah kepada isteri haruslah dinaikkan kerana adalah jelas bahawa suami telah cuba mengelakkan dari prosedur Mahkamah dan tanggungjawabnya. Pengubahsuaian dalam syor peruntukan di sini kepada pengiraan muta’ah adalah untuk memastikan lagi keadilan bagi kedua-dua pihak suami serta isteri. Bayaran ini haruslah ditetapkan semasa proses perceraian. i. Supaya takrif “mut’ah” pada Seksyen 2 dipinda seperti berikut: “Mut’ah” ertinya bayaran pampasan yang kena diberi dari segi Hukum Syarak kepada isteri yang diceraikan”. ii. Ditambah peruntukan bar
Pembaharuan Proses Perceraian dan Tuntutan Sampingan Dalam Prosiding Mahkamah Syariah
email to someone printer friendly

Pembaharuan Proses Perceraian dan Tuntutan Sampingan Dalam Prosiding Mahkamah Syariah

Sisters in Islam


Memorandum ini adalah hasil daripada projek yang bertujuan untuk mengkaji prosidng dan pengalaman wanita Islam dalam proses peceraian serta tuntutan sampingan iaitu tuntutan nafkah isteri, mut’ah dan harta sepencaraian, serta juga hak jagaan, lawatan dan nafkah anak. Matlamat utama Sisters in Islam (SIS) ialah untuk memperkembangkan kefahaman Islam yang mengiktiraf kesaksamaan di antara kaum wanita dan lelaki berasaskan prinsip-prinsip keadilan yang termaktub dalam ajaran Islam. Suatu usaha utama untuk mencapai matlamat tersebut ialah dengan mengenalpasti masalah-masalah yang boleh membawa kepada ketakadilan, misalnya masalah penangguhan kes, dan mengesyorkan pindaan dan pembaharuan kepada amalan dan prosedur undang-undang bagi menghapuskan ketakadilan dan melicinkan proses pentadbiran undang-undang keluarga Islam di negara ini.

Dalam kajian ini, pihak SIS dengan kerjasama Pusat Khidmat Wanita Pertiwi (PKWP) yang mengadakan khidmat nasihat bagi golongan ibu tunggal, telah melihat kepada pengalaman dan pandangan wanita dalam beberapa kes, terutamanya di Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur dan Selangor. Hampir 40 orang wanita telah ditemuduga dalam kajian ini, dan mereka termasuklah wanita yang pernah, dan juga wanita yang sedang, terlibat dalam proses perceraian dan tuntutan sampingan. Laporan hasil kajian tersebut telah dibentangkan oleh pihak SIS dalam Bengkel Kajian Kes:Pengalaman Wanita dalam Prosiding Mahkamah Syariah (Tumpuan Utama kepada Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur dan Selangor) yang diadakan pada 13 dan 14 November 1999. Isu-isu yang dikemukakan telah dibincangkan pada Bengkel tersebut dan berbagai cadangan bagi cara penyelesaian dan pembaharuan telah disyorkan.

Dalam mengkaji dan membincangkan isu-isu yang dibangkitkan, pendekatan sosiologi juga digunakan kerana faktor manusia adakalanya lebih penting daripada undang-undang memandangkan manusialah yang melaksanakan undang-undang tersebut. Jika pelaksanaan undang-undang kurang berkesan oleh kerana faktor manusia, maka hasilnya tidaklah memuaskan walaupun jika undang-undang itu sendiri mungkin sudah cukup memuaskan. Tambahan pula kes-kes di bawah undang-undang keluarga melibatkan emosi manusia dan bukannya harta benda sahaja. Kajian kes tersebut adalah dibentangkan dari sudut pandangan terdekat dan kemusykilan pihak wanita itu sendiri untuk mencungkil fakta realiti hidup dan kesan pengalaman yang ditinggalkan kepada para wanita tersebut. Realiti pengalaman wanita itu mungkin tidak digambarkan dalam laporan atau dokumen rasmi, misalnya catatan rasmi mungkin menyatakan keputusan telah tercapai melalui persetujuan bersama, tetapi sebenarnya wanita itu dalam keadaan tertekan semasa memberi persetujuaanya. Laporan rasmi juga mungkin menunjukkan bahawa pihak suami/bapa telah diperintahkan membayar nafkah bulanan, tetapi realitinya nafkah itu tidak pernah dibayar dan pihak isteri/ibu merasakan tidak mampu atau tidak terdaya untuk megambil tindakan selanjutnya untuk penguatkuasaan.

Memorandum ini adalah bertujuan untuk membawa perubahan yang memberangsangkan kepada pelaksanaan Undang-undang Keluarga Islam. Pembaharuan adalah amat diperlukan kerana terdapat banyak kemusykilan pihak wanita yang membawa kebimbangan bahawa terdapat bias atau prasangka yang wujud terhadap para wanita. Pembaharuan bolehlah diusahakan melalui “Penggalakan”, “Pencegahan”, “Pencelahan”, dan “Pemulihan”.
Kemusykilan yang disuarakan dan cadangan serta syor yang dikemukakan bolehlah dibahagikan kepada isu-isu utama yang berikut, iaitu mengenai:
  • Perceraian;
  • Nafkah Isteri, Mut’ah dan Harta Sepencarian;
  • Jagaan, Lawatan dan Nafkah Anak,
  • Selain daripada itu, terdapat juga kemusykilan yang disuarakan dan cadangan serta syor yang dikemukakan mengenai
  • Khidmat Guaman dan Pembelaan Diri, serta
  • Pentadbiran dan Proses di Jabatan Agama dan Mahkamah dan juga pembaharuan dan kefahaman undang-undang serta kesedaran pada amnya.


I. Perceraian

1. Wanita yang memperolehi perceraian ta’liq

Terdapat banyak pandangan negatif dikemukakan, termasuklah bahawa sesi kaunseling membazirkan masa dan tidak memberi kesan positif, pentadbiran tidak cekap, proses perbicaraan panjang dan banyak penangguhan, adakala hakim tidak hadir, adakala peguam atau pihak suami tidak hadir, pihak mahkamah tidak menjalankan tanggungjawab dengan seadilnya, lebih memberi peluang atau meihak kepada lelaki.

Terdapat juga beberapa pandangan positif termasuklah proses perceraian berjalan dengan lancar apabila mahkamah tegas, kes memakan masa yang lama sebelum ke mahkamah tetapi tiada masalah setelah sampai ke mahkamah dan hakim memahani situasi isteri. Ada juga dikatakan bahawa proses tuntutan perceraian dilakukan dengan lebih cepat dan licin berbanding dengan tuntutan wang dan harta.

2. Wanita yang sedang dalam proses permohonan cerai (ta’liq atau fasakh)

Terdapat banyak pandangan dikemukakan, termasuklah bahawa sesi kaunseling tidak berkesan, hanya menyuruh isteri supaya lebih bersabar dan hanya memenuhi permintaan suami. Mengenai proses bagi pebicaraan pula, dikatakan terlalu rumit dan banyak dokumen yang perlu dikemukakan, seolah-olah hendak membuktikan kes jenayah. Kerumitan proses menyebabkan terlalu lama kes berlanjutan dan dikatakan pihak mahkamah lebih memberatkan keterangan dari pihak suami dan isteri berasa teraniaya dengan tuduhan nusyuz yang sering dikemukakan. Kes juga dikatakan tertangguh dengan begitu lama, dengan mahkamah melebihkan lelaki daripada wanita dari segi peluang dan masa, dan kurang kerjasama daripada pihak Biro Bnatuan Guaman dalam usaha supaya kes dipanggil untuk dibicarakan di mahkamah.

3. Wanita dalam kes perceraian talaq atas kehendak suami

Terdapat banyak pandangan negatif dikemukakan, dengan dikatakan perceraian menjadi begitu mudah sekali termasuk perceraian tanpa saksi dan terdapat juga isteri yang diceraikan tanpa pengetahuannya. Perceraian tanpa pengetahuan isteri dikatakan suatu penganiayaan lebih-lebih lagi apabila surat cerai lambat diterima menyebabkan tuntutan mut’ah tertangguh. Terdapat juga isteri yang diceraikan walaupun bersetuju untuk berpoligami dan tidak minta untuk bercerai. Perceraian dengan tuduhan isteri nusyuz juga dibenarkan dengan isteri diceraikan tanpa pengetahuannya, tanpa memanggil isteri dan tanpa perbicaraan. Hal-hal sedemikian menyebabkan ada wanita yang mengatakan tidak ada keadilan, tolak ansur dan perasaan timbang rasa antara pihak Jabatan Agama mahkamah dan memberi tanggapan bahawa Jabatan Agama dan pihak mahkamah berpihak kepada lelaki.

4. Wanita dalam kes perceraian atau pengesahan talaq melalui persetujuan bersama

Terdapat banyak pandangan negatif dikemukakan termasuklah bahawa proses kaunseling tidak memberi penjelasan mengenai soal dan hak suami isteri dalam perceraian, dan tidak berjaya kerana lebih memihak kepada suam, dengan isteri hanya disuruh bersabar.

Terdapat juga pihak wanita yang menyatakan bahawa persetujuan isteri ke atas syarat-syarat yang dikenakan oleh suami, misalnya untuk menggugurkan tuntutan kewangan, diperolehi semasa isteri dalam keadaan tertekan dan mahkamah tidak prihatin mengenai keadaan ini. Pihak mahkamah lebih suka menyuruh suami isteri mengadakan perbincangan di luar mahkamah sebelum proses perbicaraan dijalankan, dan hanya bersetuju dengan apa yang dibincangkan di luar mahkamah tanpa cuba masuk campur untuk menjaga kebajikan dan hak isteri dan menegakkan keadilan. Ini menyusahkan pihak isteri, terutamanya isteri yang tidak mengetahui haknya di dalam perceraian.

Kemusykilan juga disuarakan bahawa sekiranya lelaki yang inginkan perceraian, ia sangat mudah untuk diperolehi, akan tetapi, jika wanita yang menuntut cerai, adalah sesuatu yang sukar dicapai. Selagi suami tidak bersetuju dengan peceraian, mahkamah mengambil masa yang lama walaupun rumahtangga suami isteri tersebut tidak dapat diselamatkan lagi, dan ada saksi-saksi untuk menyokong kenyataan ini.

Pandangan positif yang dikemukakan ialah bahawa perceraian berjalan lancar sekiranya terdapat kerjasama suami dan persetujuan suami isteri telah diperolehi di luar mahkamah.

II. Nafkah isteri, mut’ah dan harta sepencarian

1. Masalah membuat tuntutan

Pandangan yang dikemukakan mengatakan terdapat banyak masalah dalam membuat tuntutan dan kurang keprihatinan dalam menjaga hak seseorang isteri yang mengakibatkan ketakadilan. Masalahnya termasuklah masalah membuat tuntutan berasingan misalnya tuntutan khusus untuk mut’ah dan harta sepencarian. Ada juga isteri yang dituduh materialistik kerana mengisi Borang Tuntutan untuk nafkah, mut’ah dan harta sepencarian walaupun Borang Tuntutan disediakan mengikut undang-undang dan isteri berhak membuat tuntutan tersebut. Suami sepatutnya bertanggungjawab dan tidak membuat tuduhan sedemikian. Terdapat juga tekanan oleh suami ke atas isteri yang menyebabkan isteri bersetuju tidak membuat tuntutan nafkah iddah, mut’ah dan harta sepencarian demi meperolehi persetujuan suami untuk perceraian.

2. Hak isteri yang diceraikan

Terdapat juga beberapa pandangan daripada pihak isteri yang diceraikan atas kehendak suami dan juga yang bercerai melaui persetujuan bersama bahawa kepentingan dan kebajikan isteri tidak dijaga mengenai hak yang mereka perolehi dalam perceraian. Terdapat tanggapan bahawa Jabatan Agama dan pihak mahkamah berpihak kepada lelaki dan mahkamah hanya menetapkan jumlah yang dipersetujui oleh suami tanpa cuba campurtangan untuk menegakkan keadilan. Tuntutan untuk tunggakan nafkah isteri dikatakan hanya membuang masa dan tenaga, jumlah nafkah iddah dan mut’ah sangat rendah berbanding dengan jumlah yang dituntut, dan isteri disuruh jangan membebankan suami dengan meminta jumlah yang besar, padahal suami mampu berkahwin lain.

Walupun kebanykan pandangan yang disuarakan aalah pandangan negatif, terdapat juga sedikit pandangan positif daripada seorang isteri yang mendapat nafkah iddah dan mut’ah yang dituntut.

3. Tempoh membuat tuntutan

Tuntutan kewangan juga mengambil masa yang agak lama untuk selesai, dan walaupun kes perceraian selesai, soal wang dan harta belum selesai kerana perlu menunggu lepas iddah dan dapat surat cerai, maka barulah tuntutan seterusnya boleh dibuat. Pennagguhan kes yang mengambil masa yang lama juga membawa kepada masalah dalam bantuan guaman kerana peguam Biro sentiasa bertukar.

4. Beban pembuktian

Masalah mengenai beban pembuktian untuk menujukkan pendapatan dan kemampuan suami yang kerja sendiri juga dikemukakan. Terdapat suami yang memberi keterangan bahawa dia tidak ada harta walaupun dia sebenarnya memindah milik harta kepada keluarganya selepas tuntutan harta sepencarian dibuat. Terlalu banyak peluang dalam segenap sudut dikatakan diberikan kepada pihak lelaki, menyebabkan keputusan yang patut senang diperolehi mengambil masa yang begitu panjang, walaupun jelas kemampuan suami untuk memberi apa yang dituntut oleh isteri.

5. Masalah penguatkuasaan

Masalah mengenai penguatkuasaan pula ialah kurang ketegasan dalam mengeluarkan waran tangkap ke atas suami yang enggan menurut perintah mahkamah. Terdapat juga kes di mana walaupun waran tangkap dikeluarkan oleh mahkamah, ia tidak berkesan dan gagal menangani masalah suami yang melanggar perintah pihak mahkamah..

III. Jagaan, lawatan dan nafkah anak

Berbagai masalah dan kemusykilan disuarakan oleh pihak ibu tunggal mengenai soal berkaitan dengan jagaa, lawatan dan nafkah anak.

1. Hak jagaan

Ada wanita yang mengatakan persetujuannya untuk memberi hak jagaan anak kepada suami diperolehi semasa isteri dalam keadaan tertekan, hak lawatan ibu pula terlalu suntuk, dan fail baru perlu dibuka untuk meminta hak bemalamam. Ada kes yang ditangguhkan hingga hingga mengambil masa bertahun-tahun, akibatnya hubungan anak dan ibu menjadi renggang, dan anak tidak rapat atau mahu mengikut ibu lagi.

2. Hak lawatan

Ada juga wanita yang menyatakan mengalami kederitaan mental apabila anak-anak diambil oleh bapa yang menuduh ibu tidak layak menjaga anak kerana nusyuz. Terdapat suatu kes di mana mahkamah mengeluarkan perintah tegahan ex parte menghalang ibu melawat anak semasa dalam proses kes perceraian. Pihak suami telah meminta dan mendapatkan perintah ex-parte (satu pihak) di mahkamah dan pihak isteri langsung tidak tahu menahu tentang hal tersebut pada ketika itu. Masalah ini menjadi lebih berat lagi kerana biasanya perintah ex parte terus berkuatkuasa sehingga mahkamah menyelesaikan segala tuntutan yang berkaitan dalam kes itu. Terdapat juga kes di mana mahkamah memberi hak lawatan kepada ibu, tetapi bapa tidak membenarkan ibu melawat anak.
Dalam kes anak di dalam jagaan ibu, dia dituduh menghina mahkamah kerana dikatakan tidak membenar bapa melawat anak padahal bapa yang dahulunya tidak berminat melawat anak dan tidak pernah membayar nafkah anak.

3. Nafkah anak

i. Bapa tidak membayar nafkah

Ada bapa yang dikatakan langsung tidak membayar nafkah anak, misalnya kes di mana perintah interim nafkah ditarik balik apabila bapa kata dia tidak mampu membayar nafkah tersebut, tanpa digantikan dengan peintah interim lain kalaupun jumlah hendak dikurangkan atas permohonan bapa. Ibu yang mendapat jagaan anak juga terpaksa membuka fail baru untuk tuntutan nafkah anak. Tuntutan nafkah anak tertangguh dengan begitu lama dan disebabkan lambatnya proses perbicaraan menyebabkan ibu tidak lagi mengambil kisah untuk meneruskan tuntutan.
ii. Jumlah nafkah tidak mencukupi
Terdapat keadaan di mana walaupun bapa membayar nafkah anak, jumlah itu dikatakan tidak mencukupi kerana tidak mendapat jumlah yang berpatutan untuk nafkah anak-anak, mahkamah hanya meluluskan jumlah nafkah yang dicadangkan oleh bapa tanpa cuba campurtangan untuk menjaga kebajikan anak, wang nafkah yang ditetapkan terlalu sedikit dan tidak cukup untuk pembiayaan anak, dan jumlah yang dibenarkan terlalu rendah berbanding dengan jumlah yang dituntut.

4. Masalah penguatkuasaan

Penguatkuasaan perintah nafkah dikatakan suatu masalah besar apabila bapa tidak bertanggungjawab. Ada kes di mana walaupun hakim menambah jumlah nafkah apabila ibu membuat permohonan nafkah anak, penguatkuasaannya tidak tegas dan bapa ingkar kepada perintah mahkamah. Terdapat kemusykilan mengapa tindakan tidak diambil walupun ibu membuat aduan bapa tidak membayar nafkah. Penguatkusaan tunggakkan nafkah anak juga tidak tegas walaupun bapa telah banyak kali tidak bayar nafkah bertahun-tahun. Pihak ibu terpaksa bersusah payah untuk berulang alik ke mahkamah untuk proses penguatkusaaan. Walaupun waran tangkap dikeluarkan, bapa pernah dapat melepaskan diri dengan membuat pembayaran nafkah separuh sahaja.

IV. Khidmat Guaman dan Pembelaan Diri

1. Masalah fee guaman

Telah didapati bahawa ramai para wanita tidak mampu membayar yuran peguam dan juga terdapat perbezaan besar di antara yuran yang dikenakan oleh peguam-peguam kerana bayaran tidak ditetapkan di antara satu peguam dan peguam yang lain.

Biasanya apa yang berlaku apabila kes cuba dikemukakan di mahkamah ialah pihak isteri akan menghadapi masalah dalam pembayaran fee guaman, kerana isteri kurang mampu dan bayaran yang dikenakan agak tinggi dan membebankan. Ini berpunca kerana:

· Tiada peraturan -- tidak ada badan yang menetapkan bayaran yuran yang disyorkan.

· Tiada skala ditetapkan -- tiada skala tetap yang dapat menentukan jumlah bayaran yang berpatutan dengan kemampuan para wanita.

2. Biro Bantuan Guaman

Biro Bantuan Guaman pula kurang kakitangan dan terlalu banyak kes dikendalikan oleh pihak Biro menyebabkan pihak yang mengguna khidmat Biro terpaksa menunngu masa yang lama sebelum kes dikemukakan di mahkamah.

3. Pembelaan Diri

Akibat daripada kurang kemampuan pihak isteri untuk memperolehi khidmat peguam, dan kekurangan kakitangan Biro Bantuan Guaman, ada di antara isteri yang membela diri sendiri di mahkamah. Pihak hakim mendapati hal ini melengahkan lagi proses perbicaraan kerana para wanita itu kurang memahami sepenuhnya bahawa undang-undang, kurang berpengetahuan mengenai prosedur mahkamah dan ini biasanya mengakibatkan penangguhan kes. Misalnya dalam suatu kes pihak isteri membuat permohonan perceraian di bawah seksyen 47 yang memerlukan persetujuan suami, dan tidak faham yang dia sepatutnya membuat permohonan untuk cerai fasakh. Wanita yang tidak mampu peguam dan tidak memahami proses mahkamah mugkin menyerah bulat-bulat kepada hakim untuk menyelesaikan kesnya.

V. Pentadbiran dan Proses di Jabatan Agama dan Mahkamah

1. Peringkat Jabatan dan Peringkat Mahkamah

Proses perceraian atas permohonan pihak isteri memakan masa yang lama dari masa aduan mula dibuat dan perbicaraan kes, dan oleh kerana banyak peringkat yang dilalui di bawah permohonan tersebut, terdapat juga kekeliruan di kalangan para wnita mengenai peringkat jabatan dan peringkat mahkamah, misalnya mengenai peringkat sesi kaunseling. Masalah kelewatan kes menjadi lebih ketara lagi kerana tiada had masa ditetapkan bagi tempoh kaunseling dan prosedur seterusnya dalam proses perceraian

2. Kekurangan kakitangan

Masalah kekurangan bilangan kakitangan Mahkamah Syariah adalah ketara apabila dibandingkan dengan kes yang makin bertambah setiap hari. Misalnya, bailif amat diperlukan kerana pendaftar juga dibebani dengan tugas bailif. Adakalanya pendaftar tiada di mahkmah dan jika seseorang ke mahkamah untuk mendapatkan pengesahan pendaftar bagi suatu afidavit, orang itu terpaksa berulang-alik ke mahkamah semata-mata untuk dokumen tersebut.


I. Perceraian

1. Perjanjian Ta’liq

Perjanjian Ta’liq perlu digubal semula demi menjaga kebajikan wanita. Di samping syarat-syarat asas yang dimasukkan dalam borang perjanjian ta’liq, syarat-syarat tambahan yang boleh dimasukkan atas pilihan pasangan-pasangan individu patutlah juga disediakan.

2. Bukti Perceraian Ta’liq

Jika suami telah melanggar perjanjian Ta’liq yang dibuat, maka apabila isteri menuntut Cerai Ta’liq tiada sebab mengapa pihak mahkamah masih membicarakan kes tersebut. Sepatutnya, hukuman dijatuhkan dan kes diselesaikan dengan secepat yang mungkin. Untuk perceraian Ta’liq, sepatutnya memadai dengan ada saksi yang menyatakan perjanjian ta’liq telah dilanggar, tidak perlu membawa banyak sangat bukti dan perbicaraan yang panjang kerana ia hanya membuang masa dan tenaga. Bukti dalam bentuk sumpah oleh pihak isteri dan dua orang saksi patutlah diterima sebagai mencukupi untuk menjatuhkan cerai Ta’liq.

3. Tuduhan nusyuz

Pihak mahkamah menyebelahi lelaki -- mahkamah sepatutnya lebih teliti dalam sesuatu kes dan tidak menerima pernyataan suami secara menyeluruh, contohnya, dalam soal nusyuz, hakim tidak patut menerima apa sahaja tuduhan yang lemparkan oleh pihak suami -- berkemungkinan isteri bertindak sedemikian atas alasan yang kukuh. Sikap prasangka terhadap wanita dalam soal nusyuz di mana nusyuz diberatkan ke atas wanita dan tidak pula kepada lelaki patutlah dihapuskan. Pendekatan tersebut perlulah diubah. Al-Qur’an ada menyebut nusyuz di dalam konteks suami dan isteri tetapi di dalam undang-undang keluarga Islam di Negeri Selangor, nusyuz hanya wujud untuk pihak isteri sahaja.

4. Perceraian oleh suami di luar mahkamah

Sebahagian besar perceraian atas kehendak suami berlaku di luar mahkamah. Denda RM1000 bukanlah suatu pencegahan bagi perceraian yang berlaku di luar mahkamah kerana boleh dibayar dengan mudah oleh para pesalah. Keperluan kebenaran dari mahkamah untuk berpoligami juga bukanlah suatu pencegahan untuk pihak lelaki yang berniat untuk berpoligami, dan poligami yang tidak bertanggungjawab merupakan suatu punca utama masalah keruntuhan rumahtangga. Cara pencegahan yang lebih berkesan, seperti mengenakan hukuman penjara mandatori, diperlukan bagi menghalang poligami tanpa kebenaran mahkamah dan perceraian di luar mahkamah.

5. Keganasan suami

Dalam kes yang melibatkan keganasan suami terhadap isteri, mahkamah perlu membenarkan perceraian seberapa cepat yang boleh kerana nyawa isteri terancam jika masih bersama suami.

II. Nafkah Isteri, Mut’ah dan Harta Sepencarian

1. Menunggu proses perceraian

Dicadangkan supaya kaveat (bagi hartanah) dan perintah tegahan (bagi harta lain) untuk melindungi kepentingan isteri dan menghalang suami daripada memindahmilik harta benda semasa menunggu penyelesaian proses perceraian.

2. Tuntutan berasingan dan pencatuman tuntutan

Tuntutan-tuntutan tunggakan nafkah isteri, nafkah iddah, mut'ah dan harta sepencarian – tuntutan yang jumlahnya tidak melebihi RM100,000 mungkin lebih baik dicantumkan tetapi jumlah yang melebihi RM100,000 mungkin lebih baik diasingkan kerana bidangkuasanya di Mahkamah Tinggi Syariah. Dicadangkan supaya isteri diberi pilihan sama ada hendak mengasingkan atau mencaantumkan tuntutan.

3. Nafkah isteri dan nafkah iddah

i. Nafkah isteri

Tunggakan nafkah isteri yang tidak dibayar semasa perkahwinan perlu ditekankan.. Dicadangkan diadakan ukuran untuk tunggakan nafkah isteri pada skala tidak kurang daripada kadar satu pertiga (1/3) pendapatan suami.

ii. Nafkah iddah

Nafkah iddah hanya untuk tempoh 3 bulan 10 hari sahaja Bagi nafkah iddah, hukum syara memerintahkan supaya isteri dalam tempoh iddah sepatutnya masih menikmati taraf hidup yang sama seperti dam tempoh perkahwinan. Oleh kerana pada hakikatnya, isteri mengalami perbelanjaan yang lebih dalam tempoh iddah kerana perlu mencari tempat tinggal baru, dan nafkah iddah hanyalah untuk tempoh yang terhad, dicadangkan supaya skala nafkah iddah lebih tinggi daripada skala tunggakan nafkah isteri, iaitu pada kadar tidak kurang daripada separuh (1/2) pendapatan suami.

4. Mut’ah

i. Mas kahwin dan hantaran

Tiada ukuran maksimum tetapi sepatutnya ada ukuran minimum tidak kurang daripada mas kahwin dan hantaran. Sebaliknya, bayaran kepada suami dalam cerai khulu’ sepatutnya tidak melebihi jumlah maskahwin dan hantaran.

ii. Kemampuan suami dan tempoh perkahwinan

Kemampuan pihak suami suatu faktor utama untuk menentukan jumlah mut’ah. Di samping itu, tempoh perkahwinan juga patut diambil kira dalam menentukan jumlah mut’ah. Di Singapura dan Iran, mut’ah adalah berasaskan tempoh perkahwinan. Di Mesir juga, tempoh perkahwinan merupakan suatu faktor yang
Perbandingan Rang Undang-Undang Keluarga Islam Dengan Akta Undang-Undang Keluarga Islam 1984 (January 2002)
email to someone printer friendly




Kami amat kecewa dan berdukacita kerana syor-syor pembaharuan yang telah kami sampaikan dalam beberapa memorandum kami kepada pihak Kerajaan, misalnya dalam Memorandum Reformasi Undang-Undang Keluarga Islam dan Pentadbiran Keadilan dalam Sistem Syariah di Malaysia pada tahun 1997, Memorandum mengenai Pembaharuan Undang-Undang Keluarga Islam mengenai Poligami pada tahun 1996 dan Memorandum Pembaharuan Proses Perceraian dan Tuntututan Sampingan dalam Prosiding Mahkamah Syariah pada tahun 2000 tidak langsung dimasukkan atau diambilkira dalam penggubalan draf Rang Undang-Undang (RUU) tersebut. Bagi pihak kami, pembaharuan yang disyorkan mengenai undang-undang keluarga Islam dan prosedur pentadbiran sistem syariah adalah dibuat dengan teliti berlandaskan Hukum Syarak, dengan mengambil kira keadilan dan maslahah dalam keluarga dan masyarakat. Sebaliknya pula, beberapa pindaan lain yang kesannya boleh memudaratkan lagi kedudukan kaum wanita Islam telah dimasukkan dalam draf RUU itu.

I. Bahagian I -- Permulaan

Seksyen 2 – Tafsiran

1. Kebanyakan takrif yang dicadangkan dalam RUU adalah bersamaan dengan takrif sedia ada dalam Akta 1984, kecuali beberapa perubahan tertentu seperti:

(i). “Hukum Syarak” ditakrifkan sebagai “mengikut Mazhab Shafie atau mengikut mana-mana satu mazhab Maliki, Hanbali atau Hanafi”

Takrif yang dicadangkan ini, dengan memberi penekanan kepada mazhab Shafie kemudian baru diikuti dengan tiga mazhab Sunni yang lain, adalah lebih sempit dan konservatif daripada takrif sedia ada dalam Akta 1984 yang mentakrifkan Hukum Syarak sebagai mengikut mana-mana mazhab yang diiktiraf.

Penekanan sepatutnya diberi kepada konsep kepentingan awam atau maslahah dalam polisi kerajaan atau siyasah shariyyah.


Supaya takrif tersebut digantikan dengan takrif berikut:

“Hukum Syarak” ertinya mana-mana mazhab yang diiktiraf, dengan mengikut kaedah yang terbaik berpandukan prinsip maslahah”.

(ii). Takrif “iqrar’sebagai “secara bertulis atau lisan atau dengan isyarat” telah dimasukkan – ini tidak terdapat dalam Akta 1984.
Penekanan sepatutnya diberi oleh undang-undang kepada iqrar secara bertulis dan bukannya iqrar lisan. Mungkin iqrar lisan boleh diterima sebagai pengakuan seseorang terhadap dirinya sendiri (against himself), tetapi ia tidaklah mencukupi untuk diterima oleh undang-undang bagi tujuan seseorang yang dikehendaki membuat sesuatu akujanji bagi masa hadapan.

Supaya ditambah, selepas perkataan “hak”, perkataan-perkataan:

“dengan syarat bahawa sesuatu iqrar yang melibatkan apa-apa akujanji mengenai pelaksanaan pada masa hadapan akan sesuatu kewajipan atau tanggungan hendaklah dibuat secara bertulis;”
(iii) Takrif “Kitabiyah” telah digugurkan – tetapi perkahwinan dengan perempuan Kitabiyah masih dibenarkan dalam seksyen 10(1).
2. Cadangan yang telah kami kemukakan mengenai pindaan kepada takrif sedia ada dalam seksyen 2 tidak dimasukkan dalam draf RUU. Misalnya --

“Mut’ah” masih ditakrifkan sebagai “bayaran saguhati yang diberi dari segi Hukum Syarak kepada isteri yang diceraikan”.
Istilah “saguhati” mungkin mengelirukan orang awam yang tidak memandamg serius mengenai pembayaran mut’ah. Patutlah diberi penekanan bahawa “mut’ah” itu adalah pampasan yang diperintahkan oleh Hukum Syarak, dan bukan sesuatu yang hanya mungkin dibayar sesuka hati sahaja.

Supaya takrif “mut’ah” dipinda seperti berikut:

“Mut’ah” ertinya bayaran pampasan yang kena diberi dari segi Hukum
Syarak kepada isteri yang diceraikan”.
3. Kesilapan taip – nampaknya terdapat kesilapan taip dalam subseksyen 2(2) berkenaan dengan perkatan dan ungkapan yang “tidak ditakrifkan di sini tetapi ditakrifkan dalam Akta Tafsiran 1948 dan 1967” .
II. Bahagian II -- Perkahwinan

1. Seksyen 7(1)(c) tidak lengkap – siapakah “sebagai wakil wali”? Adakah ianya “Pendaftar”?

Supaya dijelaskan Pendaftar sebagai wakil wali.
2. Seksyen 8umur minimum perkahwinan. – peruntukan masih sama dengan peruntukan dalam Akta 1984 sebagaiman dipinda pada tahum 1994. Hakim Syarie boleh memberi kebenaran untuk berkahwin di bawah umur minimum “dalam hal keadaan tertentu”. Malangnya, masih tiada garis panduan dalam RUU mengenai apakah “hal keadaan tertentu” itu.

Supaya diadakan garis panduan mengenai “hal keadaan tertentu” itu, misalnya seperti berikut:

“di mana Hakim Syarie berpuas hati bahawa pihak itu cukup matang dan mampu untuk bekahwin dan tidak didorong oleh apa-apa paksaan atau perdayaan oleh mana-mana pihak lain.”
3. Seksyen 10 -- takrif “Kitabiyah” dalam seksyen 2 telah digugurkan – tetapi perkahwinan di antara lelaki Islam dengan perempuan Kitabiyah nampaknya masih dibenarkan dalam seksyen 10(1). Perempuan Islam hanya dibenarkan berkahwin dengan lelaki Islam di bawah seksyen 10(2).

Supaya digugurkan perkataan-perkataan “kecuali seorang Kitabiyah” dalam subseksyen (1).
4. Seksyen 12(2) – membenarkan pendaftaran perkahwinan yang diupacarakan berlawanan dengan peruntukan undang-undang. Ini sama dengan peruntukan yang telah dimasukkan oleh Akta Pindaan tahun 1994.

Adalah dikhuatiri bahawa memudahkan pendaftaran pekahwinan yang diupacarakan berlawanan dengan peruntukan undang-undang boleh disalahgunakan dan menggalakkan orang ramai tidak mematuhi dan tidak menghormati undang-undang. Juga, perlindungan kepentingan pihak lain yang terkilan amatlah penting terutamanya dalam hal perkahwinan poligami yang diupacarakan tanpa mengikut syarat-syarat yang dinyatakan dalam peruntukan undang-undang.

Supaya sama ada:
  • subseksyen (2) digugurkan untuk mengembalikan keadaan di mana perkahwinan yang diupacarakan berlawanan dengan peruntukan undang-undang tidak boleh didaftarkan; atau
  • subseksyen baru (3) dimasukkan seperti berikut:

“(3) Perintah mahkamah untuk mendaftarkan perkahwinan di bawah subseksyen (2) hanya boleh dikeluarkan sekiranya tidak melibatkan perkahwinan poligami atau menjejaskan kedudukan atau kepentingan mana-mana pihak lain yang terkilan.”

5. Seksyen 13 – persetujuan untuk perkahwinan dikehendaki daripada kedua-dua pihak dan wali pihak perempuan adalah sama dengan peruntukan sedia ada dalam Akta 1984.


Mengikut prinsip mazhab Hanafi – persetujuan wali hanya diperlukan sekiranya sesuatu pihak kepada perkahwinan itu, lelaki atau perempuan, belum cukup umur atau kurang berkeupayaan dari segi mental. Perempuan dewasa yang sempurna keupayaan mental, sama seperti lelaki dewasa yang sempurna keupayaan mental, tidak memerlukan persetujuan wali.

6. Seksyen 21 – mas kahwin dan pemberian – peruntukan sama dengan peruntukan sedia ada dalam Akta 1984.

Diperkenalkan dan disebarkan konsep maskahwin yang ditangguhkan. Walaupun konsep tersebut dalam seksyen 21(2)(c), ini jarang diamalkan dalam masyarakat tempatan. Mas kahwin yang disebut dalam akad nikah biasanya jumlah kecil yang nominal sahaja. Mungkin masyarakat tempatan perlu diberi lebih kesedaran mengenai prinisp-prinsip berkenaan dengan mas kahwin dan kemungkinan mengadakan perjanjian pada masa akad nikah mengenai mas kahwin tertangguh sebagai perlindungan masa hadapan bagi pihak isteri.

7. Seksyen 22 – catatan ta’liq dalam daftar perkahwinan – peruntukan sama dengan peruntukan sedia ada dalam Akta 1984.
Terdapat rujukan mengenai “taliq lain” dalam seksyen ini, tetapi tiada penjelasan mengenainya.

Supaya penjelasan diberi mengenai “ta’liq lain” dengan mengadakan takrif berikut: dalam subseksyen baru (4):

“(4) ‘Ta’liq lain” boleh meliputi syarat-syarat atau terma-terma tambahan yang dipersetujui atas pilihan pihak-pihak yang berkahwin itu, termasuklah syarat bahawa suami tidak akan berkahwin lain selagi berkahwin dengan isteri itu.
8. Seksyen 23 – Poligami

(i). Subseksyen 23(2) – membenarkan pendaftaran perkahwinan poligami yang diakadnikahkan tanpa kebenaran -- adalah sama dengan peruntukan yang dimasukkan oleh Akta Pindaan tahun 1994. Pihak kami telah mengemukakan bantahan terhadap peruntukan ini dalam memorandum tahun 1996.


Supaya sama ada:
  • peruntukan ini digugurkan; atau

  • peruntukan tambahan dimasukkan bagi melindungi kepentingan isteri sedia ada. Isteri sedia ada yang suaminya berkahwin tanpa kebenaran patutlah diberi pilihan, dan sama ada dia membuat pilihan untuk menuntut perceraian ataupun tidak, hak-hak kewangannya hendaklah dijamin. Hak-hak itu termasuklah memperolehi bahagian harta sepencarian daripada suaminya dan hak nafkah berkala yang mencukupi sekiranya dia memilih meneruskan perkahwinannya, dan hak harta sepencarian, nafkah iddah dan mut’ah sekiranya dia bercerai.

(ii). Subseksyen 23(4) – peruntukan mengenai iqrar termasuk secara bertulis atau lisan mengikut takrif iqrar dalam seksyen 2.
Supaya permohonan hendaklah disertai dengan iqrar bertulis dan dokumen-dokumen bertulis, dimasukkan peruntukan-peruntukan tambahan (a) dan (b) berikut kepada subseksyen 23(4):

“(a) Pemohon haruslah menyertakan dokumen sokongan dan membawa saksi-saksi yang bersifat bertanggungjawab untuk memberi keterangan mengenai akhlaknya dan kemampuannya untuk memberi layanan yang adil dan saksama kepada semua isteri dan juga bahawa perkahwinan yang dicadangkan itu tidak akan menyebabkan darar syarie (bahaya yang menyentuh isteri mengenai agama, nyawa, tubuh badan, akal fikiran, akhlak atau hartabenda mengikut kebiasaan yang diakui oleh Hukum Syara') kepada isteri yang sedia ada.”

“(b) Hakim hendaklah menentukan semasa perundingan dengan isteri yang sedia ada sama ada izinnya telah diberi secara sukarela atau diperolehi dengan paksaan.”
Kami telah menerima banyak aduan bahawa adalah amalan biasa bagi isteri pertama diancam oleh pihak suami bahawa dia akan diceraikan sekiranya ia tidak memberi izin di hadapan Mahkamah. Dalam keadaan demikian isteri tersebut biasanya akan kembali ke Mahkamah untuk membuat bantahan tentang perkahwinan yang dicadangkan dan membuka rahsia bahawa izinnya telah diperolehi kerana pihak suami menggunakan ancaman yang dia akan diceraikan atau ditinggalkan langsung.
(iii). Pindaan kepada Subseksyen (5)(a).

Kami amat kecewa dan dukacita dengan pindaan kepada subseksyen 5(a). Dalam peruntukan sedia ada Akta 1984, perkahwinan yang dicadangkan itu hendaklah “patut danatau perlu”. Pindaan ini nampaknya sengaja hendak menolak dan mengetepikan penghakiman Jawatankuasa Rayuan Syariah dalam kes Aishah v. Wan Mohd Yusof (1990) 7 JH 152. Jawatankuasa Rayuan Syariah menekankan bahawa kesemua syarat di bawah subseksyen ini sama pentingnya dan hendaklah dibuktikan berasingan. Pihak suami telah memberi alasan untuk berpoligami bagi maksud menghalalkan pertalian kasih sayangnya dengan perempuan yang berkenaan. Jawatankuasa Rayuan Syariah berpendapat bahawa walaupun alasan ini mungkin mencukupi untuk memenuhi syarat “keperluan” untuk berpoligami, tetapi ianya tidak ada kena-mengena dengan soal “kepatutan”. Jawatankuasa itu menegaskan bahawa sebagai seorang Islam, dia patut boleh mengawal nafsunya dan mengelakkan diri dari melakukan zina dan perkara maksiat. Berlainan dari malaikat dan haiwan, manusia itu dianugerahi oleh Allah swt dengan akal dan nafsu. Untuk membolehkan seseorang manusia mengekalkan kedudukannya di tempat yang atas dari tiga makhluk Allah, manusia adalah dikehendaki sentiasa mengawal nafsu dengan akal dan tidak sebaliknya. perlu”. Dalam draf RUU pula, ini telah dipinda kepada “patut

(a.). Supaya ungkapan “patut dan perlu” mesti dikekalkan..

(b). Peruntukan-peruntukan tambahan berikut juga disyorkan bagi menjaminkan pelaksanaan adil peruntukan subseksyen (5):

· “Bagi syarat (a), Mahkamah dikehendaki meminta pemohon membekalkan bukti perubatan dan lain-lain (termasuk saksi-saksi) untuk membuktikan bahawa isterinya adalah mandul atau mengalami keuzuran jasmani atau tidak layak dari segi jasmani untuk persetubuhan atau gila atau sengaja ingkar mematuhi perintah untuk pemulihan hak-hak persetubuhan.”;

· “Bagi syarat (b): pemohon hendaklah membekal dokumen-dokumen sokongan majikan atau syarikat di mana dia bekerja dan penyata akaun banknya serta juga penyata cukai pendapatan bagi membuktikan pendapatan bersihnya selepas ditolak hutang piutang dan lain-lain tanggungan.”;

· “Bagi syarat (c), saksi-saksi, termasuk isteri yang sedia ada, hendaklah dipanggil untuk menyokong akuan pemohon bahawa beliau mampu memberi layanan sama rata kepada semua isteri-isterinya. Akuan lisan semata-mata oleh pemohon yang dia akan memberi layanan samarata tanpa bukti dan keterangan sokongan dari saksi-saksi tidak boleh diterima. Kelakuan suami sebagai seorang Islam yang mentaati segala perintah Allah s.w.t. dan yang mengamalkan ajaran-ajaran Islam, budi pekerti atau sebaliknya dalam memainkan peranannya sebagai seorang suami, bapa dan anak haruslah diambilkira oleh Mahkamah.”;

· “Bagi syarat (d): isteri yang sedia ada serta saksi-saksi hendaklah dipanggil dan bukti perubatan hendaklah dibekalkan untuk membuktikan bahawa perkahwinan yang dicadangkan tidak akan menyebabkan darar syarie kepada isteri yang sedia ada.”;

Syarat (e) telah digugurkan oleh Akta Pindaan tahun 194. Disyorkan kemasukan semula syarat ini, iaitu:

“bahawa perkahwinan poligami yang dicadangkan itu tidak akan merendahkan secara langsung atau tidak langsung taraf kehidupan yang dinikmati oleh isteri dan orang-orang tanggungan yang sedia ada.”

Dengan kemasukan semula syarat (e):

· “Bagi syarat (e), Mahkamah hendaklah meneliti dan menimbang penyata gaji, penyata cukai pendapatan dan lain-lain dokumen kewangan pemohon termasuk apa-apa sumber pendapatan dari isteri yang dicadangkan bagi membuktikan bahawa taraf kehidupan yang dinikmati oleh isterinya yang sedia ada dan anak-anak mereka tidak akan direndahkan.”
(iv). Peruntukan baru Subseksyen (10)

Peruntukan baru yang kami syorkan ialah untuk memastikan supaya kepentingan dan kebajikan isteri sedia ada adalah terjamin dengan adilnya, sekurang-kurangnya dari segi kewangan, berlandaskan kepada prinsip hukum Islam bahawa perkahwinan poligami yang membawa mudarat dan ketakadilan kepada pihak isteri sebenarnya tidak dibenarkan oleh ayat suci al-Qur’an yang begitu menekankan dan memelihara keadilan bagi wanita dan kanak-kanak (Surah an-Nisa’ 4 : 3 dan 4 : 129). Malangnya peruntukan baru subseksyen (10) sebagaimana digubal dalam draf RUU boleh disalahgunakan oleh pihak suami yang tidak bertanggungjawab. Draf perenggan (a) juga tidak lengkap kerana tidak menyebut mengenai bayaran nafkah bagi anak-anak.
Penyalahgunaan ini boleh berlaku kerana draf subseksyen (10) menyatakan “mana-mana pihak kepada pekahwinan itu” boleh membuat permohonan. Ini bermakna permohonan boleh dibuat bukan sahaja oleh isteri sedia ada tetapi oleh pihak suami juga. Syor kami ialah supaya permohonan boleh dibuat oleh “isteri sedia ada”, bukan oleh suami. Ini boleh membawa implikasi yang tidak diingini kerana draf perenggan (b) memperuntukkan pembahagian “apa-apa aset yang diperolehi oleh pihak-pihak itu dalam masa perkahwinan dengan usaha bersama mereka dibahagi antara mereka atau supaya mana-mana aset dijual dan hasil jualan itu dibahagikan”. Ini membawa implikasi bahawa suami juga boleh meminta supaya asset yang sudahpun didaftarkan dalam nama isteri sedia ada dalam masa perkahwinan mereka juga dibahagikan sebahagiannya kepadanya (suami) atau supaya rumah perkahwinan mereka dijual apabila suami itu berkahwin lain. Ini akan membawa keadaan yang amat tidak adil sekali kepada isteri sedia ada dan anak-anak. Suami yang tidak bertanggungjawab mungkin akan menuntut harta isteri sedia ada atau mendakwa bahawa harta yang telah dahulunya diberi kepada isteri sedai ada masih merupakan bahagian harta suami atau mahukan rumah perkahwinan mereka dijual untuk mendapat wang bagi menyara isteri barunya.
Syor kami ialah supaya kepentingan isteri sedia ada itu diberi perlindungan khusus sekiranya suami berkahwin lain. Harta yang telah dipegang oleh isteri sedia ada atau didaftarkan atas nama isteri sedia ada sama sekali tidak patut dipaksa supaya dijual atau dibahagikan sebahagiannya kepada pihak suami apabila suami berkahwin lain. Oleh kerana poligami khusus kepada pihak suami – isteri memang tidak boleh berpoligami – bahasa yang khusus juga perlu digunakan untuk memberi perlindungan kepada hak-hak kewangan dan harta benda isteri sedia ada.

Supaya peruntukan draf RUU ini digantikan dengan yang berikut:

“(10) Mahkamah hendaklah mempunyai kuasa, apabila memberi kebenaran untuk pihak suami berpoligami di bawah seksyen ini, atau atas permohonan seseorang isteri sedia ada yang suaminya berkahwin lain dengan melanggar peruntukan seksyen ini –

(a) untuk menghendaki seseorang lelaki membuat pembayaran nafkah berkala kepada isteri atau isteri-isteri sedia ada dan anak-anaknya, dan boleh mengeluarkan perintah potongan gaji atau apa-apa perintah lain mengenai perkiraan cagaran harta atau pendapatan untuk melaksanakan perintah nafkah tersebut; dan

(b) untuk memerintahkan supaya apa-apa aset yang didaftarkan dalam nama suami, yang diperolehi oleh pihak suami dan isteri hasil dari usaha bersama mereka atau yang diperolehi oleh usaha tunggal pihak suami, dalam masa perkahwinan mereka sebelum perkahwinan baru pihak suami, dibahagikan sebahagiannya kepada pihak isteri atau isteri-isteri sedia ada,dan prinsip-prinsip pembahgian harta sepencarian hendaklah terpakai dengan penyesuaian yang perlu bagi pembahagian aset untuk menjamin perlindungan kepentingan dan keadilan kepada pihak isteri sedai ada di bawah seksyen ini.”
III. Bahagian III -- Pendaftaran Perkahwinan

1. Seksyen 26(2) – surat perakuan ta’liq dalam borang yang ditetapkan -- peruntukan ini sama dengan peruntukan sedia ada dalam Akta 1984.
Berkaitan dengan “ta’liq lain” yang boleh dicatat di bawah seksyen 22, patutlah diadakan peruntukan tambahan bagi mengeluarkan surat perakuan ta’liq tambahan atas pilihan pihak-pihak yang berkahwin itu.

Supaya ditambah perkataan-perkataan “dan surat perakuan bagi apa-apa ta’liq tambahan, jika ada”, selepas perkataan-perkataan “borang yang ditetapkan” dalam subseksyen (2).
2. Seksyen 29 – penyimpanan buku dan daftar perkahwinan – peruntukan ini sama dengan peruntukan sedia ada dalam Akta 1984.

Diadakan peruntukan tambahan untuk menyelaraskan segala buku dan daftar perkahwinan di peringkat nasional, iaitu megadakan penyimpanan daftar nasional mengenai semua perkahwinan. 3. Seksyen 33pendaftaran sukarela perkahwinan – peruntukan ini sama dengan peruntukan sedia ada dalam Akta 1984. Peruntukan ini nampaknya adalah bagi maksud-maksud pentadbiran, tetapi dikhuatiri boleh disalahgunakan. Syor: Untuk mengelakkan penyalahgunaan, ditambah perkataan-perkataan “yang tidak bertentangan dengan peruntukan Akta/Enakman ini” selepas perkataan “mana-mana undang-undang” dalam subseksyen (1). IV. Bahagian V – Pembubaran Perkahwinan 1. Seksyen 47 – Perceraian dengan Talaq atau dengan Perintah Peruntukan –peruntukan seksyen ini sama dengan peruntukan-perutukan sedia ada dalam Akta 1984. Pihak kami telah mengemukakan beberapa syor bagi pindaan seksyen ini. Subseksyen (2) memperuntukkan perlantikan jawatankuasa pendamai. Subseksyen (8) pula memperuntukkan pemecatan jawatankuasa itu dan perlantikan jawatankuasa lain bagi menggantikannya. Ini boleh membawa kepada kelengahan yang tidak wajar. Subseksyen (9) memperuntukkan tempoh masa “enam bulan” atau “tempoh yang lebih lama mengikut sebagaimana yang dibenarkan oleh Mahkamah” bagi usaha pendamaian jawatankuasa itu. Syor: Supaya tempoh masa hendaklah “tidak lebih daripada enam bulan sahaja”. Tempoh yang tidak tetap dan lebih lama tidak harus dibenarkan kerana ia akan menambahkan kelengahan. Sudahlah jelas bahawa usaha pendamaian gagal jika pendamaian tidak dapat dicapai dalam tempoh enam bulan. Jawatankuasa juga akan lebih berdisiplin dan lebih berusaha dalam tempoh masa ditetapkan jika mereka sedar bahawa tempoh masa itu terhad dan mereka mesti menjalankan tugas mereka tanpa berlengah-lengah dengan mengharapkan perlanjutan tempoh masa. 2. Seksyen 48 – Timbangtara oleh Hakam Peruntukan –peruntukan seksyen ini sama dengan peruntukan-peruntukan sedia ada dalam Akta 1984. Pihak kami telah juga mengemukakan beberapa syor bagi pindaan seksyen ini. Syor-syor yang dikemukakan bagi pindaan seksyen 47 dan 48 adalah bertujuan melicinkan pelaksanaan seksyen ini dan untuk mengelak daripada berlakuya kelengahan yang tidak berpatutan dan tidak wajar, yang boleh membawa kesusahan dan ketakadilan kepada pihak-pihak terlibat, teruatamnya para isteri dan anak-anak, jika ada, seperti berikut: (i). Kesan peruntukan-peruntukan sedia ada ialah sekiranya pihak suami tidak bersetuju bercerai, maka pihak isteri perlu melalui beberapa peringkat dan beberapa pihak jawatankuasa pendamai dan juga hakam. (ii). Subseksyen (4) – pemecatan Hakam dan perlantikan Hakam lain boleh menambahkan lagi kelengahan. Subseksyen (5) membebankan Hakam dengan usaha untuk mendapatkan kuasa penuh daripada prinsipal mereka. (iii). Subseksyen (6) membolehkan Mahkamah melantik hakam lain dan memberi kuasa kepada mereka untuk memerintahkan perceraian., tetapi terlalu banyak peringkat perlu dilalui sebelum sampai ke peringkat ini. Kesannya ialah membebankan pihak isteri yang suaminya tidak bersetuju dengan perceraian kerana pihak suami tidak perlu melalui peringkat-peringkat itu kalaupun isterinya tidak bersetuju dengan perceraian. Syor: (i). Supaya berbagai peringkat jawatankuasa dan hakam itu disatukan kepada satu kumpulan Hakam yang diberikuasa untuk memerintahkan perceraian. (ii). Supaya kuasa penuh Hakam patutlah dijadikan perkara yang standard apabila Hakam dilantik. (iii) Supaya digantikan peruntukan subseksyen (4), (5) dan (6) tersebut dengan peruntukan yang memberi kuasa penuh kepada Hakam yang dilantik pada mulanya lagi seperti berikut: “Hakam yang dilantik oleh Mahkamah hendaklah mempunyai kuasa penuh termasuklah kuasa untuk memerintahkan perceraian, jika Hakam berpendapat bahawa pihak-pihak itu patut bercerai, dan sekiranya pihak-pihak itu tidak dapat berbaik semula dalam tempoh masa enam bulan selepas perlanitkan Hakam, maka Hakam hendaklah memerintahkan perceraiann.” 3. Seksyen 49 – Perceraian Khul’ Peruntukan –peruntukan seksyen ini sama dengan peruntukan-peruntukan sedia ada dalam Akta 1984. (i). Subseksyen (3)bayaran tebus talaq dengan memberi pertimbangan kepada taraf dan sumber kewangan pihak-pihak itu. Mengikut Hukum Syarak, jumlah bayaran tebus talaq sepatutnya merujuk kepada mahr yang diberi oleh suami kepada isteri. Pada amnya mahr dan pemberian suami kepada isteri tidak boleh diambil balik oleh suami, tetapi pengecualian dibenarkan dalam kes perceraian khul’ (dinyatakan dalam Surah al-Baqarah 2 : 229). Rujukan kepada taraf dan sumber kewangan pihak-pihak itu sepatutnya diberi pertimbangan dalam mentaksirkan jumlah mut’ah yang “ma’ruf” (Surah al-Baqarah 2 : 241), daripada pihak suami kepada pihak isteri, bukan jumlah pampasan khul’ daripada pihak isteri kepada pihak suami. Syor: Supaya, berlandaskan Hukum Syarak, subseksyen (3) digantikan dengan yang berikut: “(3) Jika jumlah bayaran pampasan khul’ tidak dipersetujui oleh pihak-pihak itu, Mahkamah boleh mentaksirkan jumlah itu dengan merujuk kepada jumlah bayaran mas kahwin dan pemberian yang telah diberi oleh pihak suami kepada pihak isteri, dengan ditolak apa-apa balasan dan faedah yang telah diberi oleh pihak isteri kepada pihak suami.” (ii). Subseksyen (4) – kesannya boleh membawa kelengahan lama yang tidak berpatutan dan amat menyusahkan pihak isteri sekiranya suami tidak bersetuju bercerai. Memanglah terdapat percanggahan pendapat di kalangan para ulama’ mengenai konsep perceraian khul’. Ada pendapat pihak ulama’ yang menganggap khul’ sebagai hak isteri yang tidak memerlukan persetujuan suami, sebagai mengimbangkan hak talaq suami yang tidak memerlukan persetujuan isteri. Pendapat ini telah diterma di beberapa negara Islam, misalnya melalui perundangan di Mesir dan keputusan mahkamah di Pakistan. Keseimbangan di antara talaq dan khul’ yang disokong oleh golongan ulama’ yang berpendapat bahawa perceraian khul’ tidak memerlukan persetujuan suami sebenarnya masih tidak memberi persamaan hak kepada pihak suami dan isteri kerana pihak isteri tidaklah boleh bertindak sendiri untuk membubarkan perkahwinannya tetapi memerlukan persetujuan Hakim untuk membubarkan perkahwinan. Oleh it, kalaupun khul’ diterima sebagai hak pihak isteri, pihak suami masih mempunyai kelebihan dengan hak talaq. Perceraian atas persetujuan bersama suami isteri pula adalah perceraian mubaraat (pelepasan bersama) dan mungkin patut diadakan peruntukan berasingan mengenainya. Syor: (a) Supaya prosedur panjang lebar mengenai jawatankuasa pendamai seksyen 47 yang disebut dalam subseksyen ini patut diringkaskan supaya terus kepada prosedur perlantikan Hakam yang diberikuasa memerintahkan perceraian. (b) Supaya khul’ diiktiraf sebagai hak isteri yang tidak memerlukan persetujuan suami. (c) Supaya peceraian atas persetujuan bersama suami isteri diperuntukkan sebagai perceraian mubaraat. 4. Seksyen 50 – Perceraian Ta’liq Peruntukan –peruntukan seksyen ini sama dengan peruntukan-perutukan sedia ada dalam Akta 1984. Syor: (i). Supaya ditambah perkataan-perkataan “atau ta’liq tambahan” selepas “surat perakuan ta’liq” untuk menjelaskan bahawa prosiding di bawah ta’liq lain atau ta’liq tambahan juga boleh diambil di bawah seksyen ini. (ii). Supaya dimasukkan peruntukan baru subseksyen (3) bagi prosiding ringkas untuk perceraian ta’liq seperti berikut: “(3) Jika tiada keterangan lain boleh dibawa ke Mahkamah, maka Mahkamah hendaklah memuaskan hatinya bahawa perceraian itu adalah sah dengan menanyakan sama ada pihak isteri sanggup mengangkat sumpah syarie mengenainya, dan boleh membawa dua orang saksi yang juga sanggup mengangkat sumpah syarie sedemikian, dan jika isteri dan saksi-saksi itu mengangkat sumpah syarie tersebut, hendaklah mengesahkan dan merekodkan perceraian itu.” 5. Seksyen 52 – Ruju’ Peruntukan–peruntukan seksyen ini sama dengan peruntukan-peruntukan sedia ada dalam Akta 1984. Subseksyen (9) -- Kesannya ialah suami masih boleh meruju’ isteri tanpa persetujuan pihak isteri, tetapi Mahkamah hendaklah melantik jawatankuasa pendamai. Ada pandangan bahawa kelebihan yang diberi kepada pihak suami mengenai ruju’ hanyalah kelebihan untuk memulakan proses ruju’ dengan mencadangkan kepada pihak isteri supaya mereka berbaik semula patutlah diterima. Dengan kata lain, suami mempunyai kelebihan kerana cadangan untuk ruju’ hendaklah datang daripada pihaknya, bukan daripada pihak isteri, dan pihak isteri hanya boleh membuat pilihan sama ada setuju atau tidak setuju untuk ruju’ setelah cadangan itu bermula daripada pihak suami.
Fatwa Mengenai Kedudukan Penama EPF & Perkeso dan Kedudukan Penama Polisi Insuran Sebagai Harta Pusaka
email to someone printer friendly

Y. Bhg. Datuk Dr. Ismail Ibrahim
Majlis Fatwa Kebangsaan Malaysia
No. 2, Langgak Tunku
Off Jalan Duta
50480 Kuala Lumpur.

Y. Bhg. Datuk Dr. Ismail Ibrahim,

Dengan segala hormatnya kami merujuk kepada fatwa yang telah dikeluarkan oleh Majlis Fatwa Kebangsaan pada 23 September 2000, di mana wang-wang KWSP dan PERKESO si mati mesti dibahagikan kepada kesemua waris mengikut hukum faraidh.

Sisters in Islam (SIS) memohon agar Datuk dan Majlis Fatwa Kebangsaan dapat mengkaji semula mengenai kedudukan penama yang telah dinamakan oleh si mati agar harta si mati dalam KWSP, PERKESO dan polisi insuran boleh diwariskan kepada waris yang terdekat iaitu isteri atau suami dan anak-anak.

SIS ingin memaklumkan ketidakadilan yang sering berlaku terhadap kaum isteri dan kanak-kanak apabila kematian suami mereka kerana wang-wang di dalam KWSP, PERKESO dan polisi insuran tidak dapat diwarisi atau pun dibahagikan melalui hukum faraidh, seperti yang dihuraikan di bawah ini. Ini selalu berlaku di dalam kes-kes yang mana keluarga si suami mendapat bahagian yang lebih banyak daripada isteri atau anak-anak si mati sekiranya tiada anak lelaki tanpa menghiraukan kedudukan kewangan dan bebanan mereka. Masalah ini lebih ketara lagi kerana jarang sekali keluarga suami menjaga isteri dan anak-anak si mati dan ini merupakan suatu ketidakadilan dalam perlaksanaan hukum Islam.

Pandangan Yang Lebih Sesuai Dari Segi Islam dan Masyarakat

SIS tidak menolak perintah Allah swt dalam soal pembahagian harta pusaka seperti yang terdapat dalam Surah An-Nisa’ 4:11-12, 176, tetapi perlaksanaan hukum tersebut perlu mengambilkira situasi semasa masyarakat. SIS ingin menekankan di sini bahawa Islam merupakan satu agama yang cukup adil, dan dalam soal faraidh, lelaki diberikan bahagian yang lebih kerana tanggungjawab mereka ke atas kaum perempuan di bawah jagaan mereka, seperti ibu mereka, kakak dan adik-adik perempuan, kakak dan adik ipar mereka dan anak-anak saudara mereka.

Walaupun keadaan masyarakat kini telah berubah di mana kaum wanita kini merupakan tunggak utama di dalam sesuatu keluarga di mana ramai wanita kini yang bekerja, membantu suami dari segi kewangan, melahir dan mendidik anak-anak, dan menguruskan rumahtangga, namun demikian, dari segi fahaman masyarakat mengenai hukum faraidh, ramai masih tidak menghayati semangat dan prinsip-prinsip yang sebenar dari Allah swt. Seperti poligami, masyarakat, terutama kaum lelaki masih menganggap hukum faraidh satu hak mutlak, dan tidak dilihat dari prinsip tanggungjawab.

Kebanyakan lelaki Islam hanya menuntut hak mereka dari harta pusaka peninggalan si mati sebagai satu hak istimewa dalam Islam, tetapi tidak pernah memikirkan tanggungjawab yang sebenar yang patut dipikul oleh mereka dalam memelihara dan melindungi kaum wanita di dalam keluarga mereka seperti yang dituntut oleh Islam. Mereka hanya menuntut hak istimewa tersebut sementara tanggungjawab mereka terhadap keluarga dan agama di dalam hal ini sering diabaikan. Pemikiran seperti ini akan memudaratkan kaum wanita dan kanak-kanak, dan akhirnya mengakibatkan kaum isteri menghadapi banyak masalah untuk mendapat Surat Mentadbir Harta Pusaka bagi si mati.

Oleh yang demikian, demi keadilan, SIS menyarankan Datuk dan Malis Fatwa Kebangsaan mengkaji semula fatwa KWSP, PERKESO dan juga mengenai kedudukan polisi insuran dari segi perlaksanaannya agar tidak menjadi beban kepada masyarakat berdasarkan kepada hujah-hujah berikut:-

  • KWSP dan PERKESO adalah wang yang dipotong dari gaji seseorang, dan seperti prinsip pencen ianya dianggap tidak termasuk dalam harta pusaka si mati, tetapi terus di bayar kepada waris yang terdekat sahaja. Konsep berikut kini dipraktikkan di beberapa negara Islam, termasuk negara Mesir, di mana isteri si mati boleh menuntut wang KWSP dan PERKESO yang dianggap seperti pencen berdasarkan prinsip bahawa wang-wang tersebut adalah dari gaji si mati.
  • Polisi insuran berdasarkan konsep perlindungan dan masa depan seseorang serta keluarga yang terdekat dan tersayang, dan di atas kematian pemegang polisi, pembayaran wang polisi patut dibayar terus kepada penama.

Apabila seseorang membeli insuran nyawa, pada hakikatnya ia merupakan satu motif untuk pelaburan mereka pada masa tua atau untuk perlindungan (dalam bentuk wang) pada yang tersayang sekiranya mereka meninggal dunia.

Pembelian polisi insuran bukanlah sesuatu yang dipaksa, tetapi adalah atas kerelaan dan kesedaran pemegang polisi tersebut untuk menjamin dirinya di masa tua atau melindungi isteri dan anak-anak sekira apa-apa terjadi ke atas dirinya. Selalunya, di mana suami merupakan pencari nafkah tunggal bagi satu keluarga, salah satu sebab suami membeli polisi insuran adalah untuk melindungi isteri dan anak-anak.

Di sini SIS ingin mempersoalkan bagaimana kehendak pemegang polisi insuran boleh diketepikan, dan wang polisi insuran dijadikan sebagai harta pusaka. Oleh yang demikian, adalah tidak wajar sekiranya waris yang bukan isteri dan anak-anak yang mewarisi wang polisi insuran si mati apabila tujuan utama adalah untuk melindungi keluarga yang terdekat dan yang tersayang iaitu isteri atau suami dan anak-anak.

Mengkaji doktrin ihtisãn yang diasaskan oleh Imam Hanafi berdasarkan prinsip di mana sekiranya undang-undang yang sedia ada akan membawa kepada keputusan yang kurang sesuai (rigid) atau tidak adil (inequitable), para ulama patut kembali kepada ijtihad dan mencari penyelesaian yang lebih sesuai dan adil. Semasa zaman Khalifah ‘Umar b. al-Khattãb, seorang wanita yang telah meninggal dunia telah meninggalkan seorang ibu, seorang suami, dua adik-beradik lelaki yang seibu dan dua adik beradik lelaki sebapa.

Dua adik beradik lelaki sebapa yang tidak mewarisi harta wanita tersebut berdasarkan Surah An-Nisa 4:12 telah mengadu kepada Khalifah ‘Umar dan beliau telah menggunakan prinsip ihtisãn, membahagikan harta pusaka si mati berdasarkan apa yang lebih adil dan sesuai, dan tidak mengikut hukum faraidh.

Jikalau ketidakadilan berlaku, Mahkamah Syariah boleh menggunakan budibicara mereka dalam menentukan pembahagian yang paling adil dan lebih sesuai di dalam sesuatu kes. Ini adalah langkah yang lebih sesuai dari mengambil hukum faraidh tanpa mengambil kira semangat dan prinsip keadilan yang menjadi asas faraidh dan seperti yang dituntut dalam Islam.

Jikalau ketidakadilan masih berlaku selepas ini, Mahkamah Syariah juga boleh memohon pendapat Mufti mengenai hak-hak penama dan waris terdekat berhubung dengan KWSP, PERKESO dan polisi insuran si mati seperti yang diperuntukkan di dalam Seksyen-seksyen 39(2) & 39(3) Akta Pentadbiran Undang-Undang Islam (Wilayah Persekutuan). Mufti boleh membuat keputusan mengikut qaul muktamad Hanafi, Maliki atau Hanbali atau Mufti boleh menyelesaikan persoalan itu mengikut hematnya sendiri tanpa terikat dengan mana-mana Mazhab yang empat itu, berdasarkan apa yang lebih adil dan sesuai, mengikut kepentingan awam.

Mencadangkan kepada pihak KWSP, PERKESO dan syarikat-syarikat insuran untuk memberi surat peringatan kepada kesemua pencarum dan pemegang polisi insuran setiap tahun apabila penyata tahunan dikirimkan samada mereka berhajat untuk menukar penama.

Prinsip KWSP, PERKESO dan Syarikat-syarikat Insuran

Sebelum fatwa di atas ini dikeluarkan, SIS telah difahamkan oleh KWSP bahawa di bawah Akta KWSP 1991, sekiranya si mati sudah menamakan penama untuk mewarisi wang KWSP mereka, maka KWSP akan tetap membayar wang KWSP kepada penama yang berkaitan. Penama juga diberi surat yang menasihati agar penama menjalankan tanggungjawab sebagai seorang Islam dengan membahagikan wang KWSP melalui prinsip faraidh kepada waris-waris yang sah.

Walaupun pada zahirnya penama mendapat wang KWSP, tetapi surat nasihat dari KWSP tersebut boleh mengelirukan si penama. Waris-waris yang sah boleh juga menuntut wang KWSP tersebut dari Mahkamah Syariah untuk mensabitkan wang itu dijadikan sebagai harta pusaka si mati dan dibahagikan melalui hukum faraidh.

Bagi penama yang dinamakan di dalam PERKESO, sebelum fatwa di atas dikeluarkan, prinsip pembayarannya adalah sama seperti KWSP, kepada penama seperti yang dinyatakan di atas.

Bagi penama yang dinamakan di dalam polisi insuran si mati pula, Kerajaan telah meminda Akta Insuran pada tahun 1996 melalui Seksyen 167(2) (yang hanya meliputi orang-orang Islam sahaja), di mana kini penama tersebut tidak lagi boleh mewarisi polisi yang berkaitan dan wang dari polisi tersebut akan dibahagikan kepada waris-waris yang sah di bawah hukum faraidh.


Sehubungan itu, SIS ingin mengemukakan beberapa cadangan penyelesaian yang patut dipertimbangkan oleh kesemua pihak:-

* Di dalam kes di mana isteri adalah penama dalam KWSP, PERKESO dan polisi insuran.

Mengikut hukum faraidh, isteri yang tidak mempunyai anak atau hanya mempunyai anak perempuan terpaksa berkongsi harta pusaka suami dengan ibu, bapa dan adik-beradik si suami.

SIS mencadangkan agar sekiranya si suami telah menamakan isteri dan anak-anaknya (walaupun kesemua anak-anaknya adalah perempuan), penamaan ini patut diterima dan ditepati. Begitu juga jika si isteri menamakan suaminya sebagai penama, penamaan ini patut diterima dan ditepati oleh pihak KWSP, PERKESO dan syarikat-syarikat insuran.

Ibu, bapa dan adik beradik si mati masih mewarisi harta benda si mati yang lain di bawah hukum faraidh.

* Di dalam kes yang penama merupakan ibubapa, tetapi penamaan dibuat sebelum perkahwinan, dan si mati meninggalkan isteri atau suami dan anak-anak.

Kes seperti ini banyak berlaku di mana si suami telah terlupa untuk menukar penama KWSP, dan akhirnya, isteri dan anak-anak tidak dapat mewarisi wang KWSP, PERKESO dan polisi insuran arwah suami.

Jikalau penamaan ini dibuat sebelum perkahwinan si mati, isteri dan anak-anak merupakan waris yang terdekat, maka wang KWSP, PERKESO dan polisi insuran tersebut patut diberikan kepada isteri dan anak-anak mengikut prinsip gaji dan pencen. Dan sekiranya isteri yang meninggal tetapi menamakan ibubapanya sebagai penama KWSP, PERKESO dan polisi insuran, di mana penamaan ini dibuat sebelum perkahwinan, suami dan anak-anak patut mewarisi wang KWSP, PERKESO dan polisi insuran si isteri.

Di dalam kes yang penama merupakan ibubapa, isteri atau suami dan anak-anak, tetapi penamaan dibuat selepas perkahwinan si mati.

SIS mencadangkan di mana penamaan telah dibuat selepas perkahwinan, pihak KWSP, PERKESO dan syarikat insuran patut menghormati kehendak si mati, dan membuat bayaran kepada penama yang telah dipilih oleh si mati, termasuk ibubapa yang telah dinamakan mengikut bahagian yang dicatitkan oleh si mati.

* Di dalam kes yang tiada penama, tetapi si mati meninggalkan isteri dan anak-anak.

Seperti yang dicadangkan di atas, isteri dan anak-anak merupakan waris yang terdekat, maka wang KWSP, PERKESO dan polisi insuran tersebut patut diberikan kepada isteri mengikut prinsip gaji dan pencen. Dan sekiranya isteri meninggalkan suami dan anak-anak tanpa penama, suami dan anak-anak patut mewarisi wang KWSP, PERKESO dan polisi insuran si isteri.

* Di dalam kes di mana si mati adalah seorang yang bujang tetapi telah membuat penamaan.

Di dalam kes-kes seperti ini, pihak KWSP, PERKESO dan syarikat insuran patut menghormati kehendak si mati, dan membuat bayaran kepada penama yang telah dipilih oleh si mati tanpa sebarang keraguan. Selalunya, orang yang belum berkahwin akan menamakan ibubapa sebagai penama dan bukan adik beradik memandangkan mereka sudah pun bekerja dan mempunyai harta dan pendapatan sendiri.

Terdapat juga banyak kes di mana orang-orang bujang menamakan seseorang yang bukan ahli keluarga sebagai penama atas dasar penama telah menjaga mereka (orang-orang bujang) semasa hidup, satu tanggungjawab yang kadangkala telah diabaikan oleh ahli keluarga sendiri.

Satu perkara yang amat perlu diteliti di dalam hal pewarisan harta pusaka adalah tanggungjawab waris yang merupakan abang atau adik lelaki si mati di mana si mati tiada meninggalkan anak lelaki. SIS berpendapat bahawa tanggungjawab ini perlu dihuraikan dengan terperinci dan waris-waris lelaki dikehendaki menjalankan tanggungjawab tersebut dengan taat dan teliti.

Yang menjadi kenyataan sekarang kebanyakan lelaki Islam tidak faham atau ambil peduli mengenai tanggungjawab yang besar ini. Seperti poligami, apabila bercakap soal harta pusaka, kaum lelaki menggunakan Islam, tetapi apabila bercakap mengenai tanggungjawab, tiada sesiapa pula ingin menghayatinya dengan sebenar dan secara Islam. Kami ingin mencadangkan agar satu undang-undang digubal supaya waris lelaki yang mendapat pembahagian harta yang lebih menjalankan tanggungjawab mereka terhadap waris wanita.

Satu lagi senario yang sering berlaku ialah adik-beradik lelaki yang tidak memperdulikan ibubapa semasa hayat mereka. Sering berlaku, ibubapa yang uzur dijaga oleh anak-anak perempuan mereka yang mengeluarkan tenaga dan wang terutama sekali untuk keperluan perubatan ibubapa yang uzur. Tanggungjawab menjaga ibubapa jatuh ke atas semua anak-anak, tetapi selalunya anak-anak perempuan yang memikul tanggungjawab ini.

Tetapi apabila sampai ke pembahagian harta pusaka, adik-beradik lelaki mendesak supaya hukum faraidh dipakai. Walhal, jika mereka mempunyai kesedaran di atas pengabaian tanggungjawab mereka, dengan kata sepakat harta pusaka ini boleh dibahagikan dengan cara yang lebih adil. Sudah tentu, prinsip ihtisãn yang disebut di atas patut digunakan kerana ianya lebih adil dan sesuai.

Oleh yang demikian, SIS amatlah berharap agar Datuk dan Majlis Fatwa Kebangsaan dapat meneliti isu ini dengan sewajarnya, dan membentuk satu jawatankuasa untuk mengkaji semula secara menyeluruh terutama sekali perlaksanaan dan kesan sistem faraidh terhadap kaum wanita dan kanak-kanak, termasuk pentadbiran keadilan dalam sistem syariah. Jawatankuasa ini juga perlu melibatkan agensi-agensi kerajaan (HAWA, Jabatan Kebajikan, Jabatan Peguam Negara dll), pertubuhan-pertubuhan Wanita dan Majlis Peguam. Ini adalah amat penting untuk memastikan keadilan dilaksanakan sejajar dengan tuntutan agama Islam.

Terima kasih atas perhatian dan tindakan segera dan wajar dari pihak Datuk.

Yang benar,
Zainah Anwar
b.p. Sisters in Islam (SIS)
Lembaga Kebajikan Perempuan Islam
Pusat Khidmat Wanita (PKW)
Pertubuhan Tindakan Wanita Islam (Pertiwi)

s.k. YB Datuk Rais Yatim
Menteri (Bahagian Undang-Undang) di Jabatan Perdana Menteri
YB Datuk Hamid Othman
Menteri di Jabatan Perdana Menteri
Y Bhg Datuk Heliliah Yusuf
Jabatan Peguam Negara
Pengerusi NACIWID
Ketua Pengarah HAWA
Ketua Pengarah Jabatan Kemajuan Islam Malaysia
(Untuk Perhatian: Tuan Haji Zakaria Ab. Rahman)
Ketua Pengarah KWSP
Ketua Pengarah PERKESO
Ketua Pengarah Insuran, Bank Negara
Rang Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) (Pindaan) 2005: Ulasan Dan Syor
email to someone printer friendly

Pihak pertubuhan wanita, sejak tahun 1996, telah mengemukakan syor-syor pembaharuan kepada Jabatan Perdana Menteri, dan juga Kementerian Pembangunan Wanita dan Keluarga, dalam beberapa memorandum kami. Ini termasuklah Memorandum mengenai Pembaharuan Undang-Undang Keluarga Islam mengenai Poligami pada tahun 1996, Memorandum Reformasi Undang-Undang Keluarga Islam dan Pentadbiran Keadilan dalam Sistem Syariah di Malaysia pada tahun 1997, Memorandum Pembaharuan Proses Perceraian dan Tuntututan Sampingan dalam Prosiding Mahkamah Syariah pada tahun 2000 dan Memorandum Perbandingan Rang Undang-Undang Keluarga Islam dengan Akta Undang-Undang Keluarga Islam 1984 pada tahun 2002, dan Memorandum mengenai Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Selangor) 2003 yang dikemukakan sebagai enakmen contoh yang harus diikuti oleh negeri-negeri lain dalam usaha menyeragamkan undang-undang keluarga bagi orang Islam.

Bagi pihak kami, pembaharuan yang disyorkan mengenai undang-undang keluarga Islam dan prosedur pentadbiran sistem syariah adalah dibuat dengan teliti berlandaskan Hukum Syara’, dengan mengambil kira keadilan dan maslahah dalam keluarga dan masyarakat. Kami amat kecewa dan berdukacita kerana kebanyakan syor-syor pembaharuan kami tidak dimasukkan dalam usaha penyeragaman undang-undang keluarga Islam.

Usaha penyeragaman undang-undang keluarga Islam dikatakan bertujuan memperbaiki keadaan dan menegakkan keadilan terutamanya bagi para isteri yang teraniaya. Tetapi sebaliknya pula, beberapa pindaan yang kesannya boleh memudaratkan lagi kedudukan kaum wanita Islam telah dimasukkan di dalamnya. Di antara pindaan-pindaan yang kesannya memburukkan lagi kedudukan kaum wanita, apabila dibandingkan dengan Akta  Undang-Undang Keluarga Islam 1984, termasuklah peruntukan-peruntukan berikut

a. Syarat perkahwinan poligami.

Kami amat kecewa dan dukacita dengan pindaan kepada subseksyen 3 dan 4(a) seksyen 23. Dalam peruntukan sedia ada Akta 1984, perkahwinan yang dicadangkan itu hendaklah “patut dan perlu”. Dalam Pindaan 2005 pula, ini telah dipinda kepada “patut atau perlu”. Pindaan ini nampaknya sengaja hendak menolak dan mengetepikan penghakiman Jawatankuasa Rayuan Syariah Selangor dalam kes Aishah v. Wan Mohd Yusof (1990) 7 JH 152. Jawatankuasa Rayuan Syariah menekankan bahawa kesemua syarat di bawah subseksyen ini sama pentingnya dan hendaklah dibuktikan berasingan. Pihak suami telah memberi alasan untuk berpoligami bagi maksud menghalalkan pertalian kasih sayangnya dengan perempuan yang berkenaan. Jawatankuasa Rayuan Syariah berpendapat bahawa walaupun alasan ini mungkin mencukupi untuk memenuhi syarat “keperluan” untuk berpoligami, tetapi ianya tidak ada kena-mengena dengan soal “kepatutan”. Jawatankuasa itu menegaskan bahawa sebagai seorang Islam, dia patut boleh mengawal nafsunya dan mengelakkan diri dari melakukan zina dan perkara maksiat.

b. Pembahagian harta sepencarian sebelum perkahwinan poligami.

Cadangan kami ialah untuk memastikan supaya kepentingan dan kebajikan isteri sedia ada adalah terjamin dengan adilnya, sekurang-kurangnya dari segi kewangan, berlandaskan kepada prinsip hukum Islam bahawa perkahwinan poligami yang membawa mudarat dan ketakadilan kepada pihak isteri sebenarnya tidak dibenarkan oleh ayat suci al-Qur’an yang begitu menekankan dan memelihara keadilan bagi wanita dan kanak-kanak (Surah an-Nisa’ 4 : 3 dan 4 : 129).

Malangnya peruntukan baru subseksyen (9) dalam Pindaan 2005 boleh disalahgunakan oleh pihak suami yang tidak bertanggungjawab. Penyalahgunaan ini boleh berlaku kerana subseksyen (9) menyatakan “mana-mana pihak kepada pekahwinan itu” boleh membuat permohonan supaya apa-apa aset yang diperolehi dalam masa perkahwinan mereka dibahagi antara mereka. Ini membawa implikasi bahawa suami juga boleh meminta supaya asset yang sudahpun didaftarkan dalam nama isteri sedia ada dalam masa perkahwinan mereka juga dibahagikan sebahagiannya kepadanya (suami) atau supaya rumah perkahwinan mereka dijual apabila suami itu berkahwin lain. Ini akan membawa keadaan yang amat tidak adil sekali kepada isteri sedia ada dan anak-anak. Suami yang tidak bertanggungjawab mungkin akan menuntut harta isteri sedia ada atau mendakwa bahawa harta yang telah dahulunya diberi kepada isteri sedia ada masih merupakan bahagian harta suami atau mahukan rumah perkahwinan mereka dijual untuk mendapat wang bagi menyara isteri barunya.

c. Perceraian fasakh

Kami amat kecewa dan dukacita dengan Pindaan 2005 mengenai perceraian fasakh kepada seksyen 52 Akta 1984. Pindaan-pindaan itu telah menambahkan hak pihak suami tanpa menambahkan hak atau perlindungan kepada hak isteri. Pindaan itu telah melanjutkan hak untuk menuntut fasakh pada amnya kepada pihak suami. Dalam Akta 1984, hanya pihak isteri pada amnya boleh menuntut fasakh. Dalam Pindaan 2005 pula, pihak suami juga boleh menuntut fasakh dalam perenggan (1)(a), (c), (d), (f), dan (i), dansubperenggan (h)(i), h(ii), (h)(iv) dan (h)(v), di samping di bawah subseksyen (2).

Pindaan bagi pihak suami menuntut fasakh memanglah adil sekiranya suami tidak lagi dibenarkan mentalaq isterinya. Tetapi ia amat tidak adil apabila suami masih boleh mentalaq isterinya. Terdapat percanggahan pendapat di kalangan ulama’ mazhab Sunni tentang sama ada hak fasakh juga diberi kepada pihak suami. Misalnya, mazhab Hanafi hanya memberi hak fasakh kepada pihak isteri, dan mazhab yang lain memberi fasakh kepada kedua-dua pihak apabila alasannya ialah penyakit berjangkit atau penyakit yang menghalang persetubuhan. Dalam Pindaan 2005, alasan bagi suami menuntut fasakh telah diperluaskan lebih daripada itu. Apakah kesan perbezaan di antara perceraian talaq dan perceraian fasakh oleh pihak suami? Mungkin faedah bagi pihak suami menuntut fasakh ialah supaya dia tidak perlu membayar nafkah iddah dan mut’ah kepada bekas isterinya.

Kami mendapati sungguh aneh bahawa apabila terdapat percanggahan pendapat ulama’, mengenai sesuatu kaedah, terdapat kecenderungan menerima pendapat yang lebih memberi faedah kepada pihak suami serta juga memperluaskan lagi faedah itu. Sebaliknya, apabila terdapat percanggahan pendapat ulama’ mengenai kaedah lain yang boleh memberi faedah kepada pihak isteri (misalnya yang memperluaskan hak ta’liq atau perceraian tafwid bagi pihak isteri), pendapat yang memberi faedah kepada pihak isteri itu diketepikan dan tidak diterima.

Malah perenggan (1)(h)(i) telah juga memberi pihak suami sesuatu hak yang tidak pernah diberi pada zaman awal Islam, yang menjadikan alasan untuk fasakh sekiranya:

“melupuskan harta isteri atau suami, melarang isteri atau suami, itu dari menggunakan hak-haknya di sisi undang-undang terhadap harta itu.”

Mengikut Hukum Syarak, suami memanglah tidak berhak mengambil daripada harta isterinya, tetapi isteri berhak mengambil daripada harta suaminya sekiranya suami tidak memberinya nafkah yang mencukupi. Hadith Rasulullah (saw) mengenai Hendon dan suaminya Abu Suffian di mana Hendon telah mengadu kepada Rasulullah (saw) bahawa suaminya itu kedekut dan tidak memberi nafkah mencukupi sehingga dia terpaksa mengambil daripada harta suaminya tanpa pengetahuan suami, dan bertanya Rasulullah sama ada dia boleh berbuat demikian, dan Rasulullah (saw) menjawab “Ambillah olehmu dari hartanya sekadar perkara yang mencukupi bagi engkau dan anak engkau dengan secara baik”. Kesan perenggan (h)(iv) boleh mengetepikan hak isteri untuk mengambil daripada harta suaminya sebagaimana yang dibenarkan oleh Rasulullah (saw).

Subseksyen (4) amat melindungi hak suami dan boleh menghalang Mahkamah daripada membubarkan perkahwinan walaupun isteri mempunyai alasan bagi fasakh dalam subseksyen (1) jika pembubaran perkahwinan itu dikatakan tidak adil bagi suami. Pindaan 2005 yang melanjutkan hak fasakh kepada suami, tidak pula meminda subseksyen (4) untuk menghalang Mahkamah daripada membubarkan perkahwinan jika pembubaran perkahwinan itu tidak adil bagi isteri.

d. Kuasa Mahkamah membatalkan dan menahan perpindahan harta.

Peruntukan dalam Akta 1984 membolehkan Mahkamah membatalkan atau menahan perpindahan harta oleh pihak suami atau ibubapa yang bertujuan untuk mengurangkan kemampuannya membayar nafkah atau mut’ah atau untuk menghalang isterinya daripada harta itu. Peruntukan baru seksyen 107A Pindaan 2005 membolehkan juga Mahkamah membatalkan atau menahan perpindahan harta oleh pihak isteri. Adakah ini dibuat atas alasan kesamarataan gender? Mengikut undang-undang Islam tradisional, suami tidak berhak menuntut nafkah daripada isterinya, dan tidak mempunyai apa-apa hak ke atas harta isterinya. Harta isteri adalah hartanya sendiri yang tidak boleh diganggu oleh sesiapa pun, tetapi isteri berhak kepada nafkah daripada suaminya, dan hak dan kewajipan yang berbeza mengenai harta dan nafkah ada kaitannya dengan pembahagian pusaka yang memberi bahagian yang lebih kepada lelaki daripada perempuan.

Sekiranya pihak yang menggubal undang-undang keluarga Islam hendak mentafsir semula hukum Islam atas alasan menggunakan pendakatan kesamarataan gender (jantina) dan peralihan zaman, maka ia perlulah membuat pentafsiran semula itu secara menyeluruh dengan memastikan keseimbangan semula hak perempuan dan lelaki kedua-duanya. Dengan kata lain, amatlah zalim dan tidak adil jika alasan kesamarataan gender digunakan untuk memperluaskan hak lelaki supaya kaum lelaki juga boleh menikmati hak dan keistmewaan yang pada tradisionalnya hanya boleh dinikmati oleh kaum perempuan, tetapi pada masa yang sama masih mengekalkan hak dan keistimewaan tradisional kaum lelaki. Keadaan begini akan betul-betul memburukkan lagi dan menambah lagi penindasan ke atas kaum wanita.

Sekiranya pihak berkuasa sebenarnya hendak mengadakan kesamarataan gender, maka peruntukan-peruntukan yang mengekalkan hak tradisional kaum lelaki perlulah dikaji semula untuk dibuat pindaan sewajarnya. Ia termasuklah peruntukan mengenai soal nusyuz dalam perkahwinan, poligami, proses perceraian talaq, hak penjagaan anak, dan pembahagian harta pusaka.

e. Penalti

(i). Penalti lebih berat yang telah kami cadangkan bagi kesalahan poligami tanpa kebenaran Mahkamah dan lafaz talaq di luar Mahkamah tidak dimasukkan dalam Pindaan 2005. Sebaliknya pula, pindaan telah dibuat dalam seksyen 127 bagi penalti “Menganiayai isteri atau suami”. Dalam peruntukan dalam Akta 1984, peruntukan penalti sedemikian terpakai bagi menganiayai isteri sahaja. Penalti yang boleh dikenakan ke atas isteri dalam Enakmen 1984 ialah di bawah peruntukan “isteri tidak menurut perintah”, dan peruntukan ini juga dikekalan dalam seksyen 129. Pindaan ini boleh mengakibatkan isteri tertakluk kepada dua penalti – di bawah seksyen 127 dan juga seksyen 129.

Terdapat juga subseksyen baru (2) dalam seksyen 127 mengenai bayaran pampasan bagi harta isteri atau suami yang telah ditipu. Adalah ditegaskan bahawa mengikut hukum Islam tradisional, terdapat keadaan di mana isteri boleh mengambil daripada harta suami tanpa pengetahuan suami, iaitu sekiranya suami gagal memberi nafkah yang mencukupi, seperti dalam Hadith Rasulullah (saw) mengenai Hendon dan suaminya Abu Suffian.

Sekali lagi, persoalan ini timbul – mengapakah kesamarataan gender digunakan bagi memperluaskan hak, kepentingan dan perlindungan bagi pihak suami tetapi tidak untuk memperluaskan hak, kepentingan dan perlindungan bagi pihak isteri? Dengan itu, kesannya ialah menambah lagi beban dan penindasan ke atas pihak isteri kerana hak-hak tradisional pihak isteri dikurangkan tanpa diseimbangkan dengan hak-hak baru, tetapi bagi pihak suami pula, keadaan sebaliknya berlaku kerana hak-hak tradisionalnya masih dikekalkan dan ditambah pula dengan hak-hak baru.

(ii). Seksyen 130 pula telah dierluaskan daripada “Jadi murtad” kepada “Percubaan untuk menjadi murtad”. Peruntukan ini sebenarnya merupakan satu lagi penindasan ke atas pihak isteri. Walaupun bahasa yang digunakan ialah “suami atau isteri”, kesannya mendiskriminasi terhadap kaum wanita kerana orang lelaki yang tidak sukakan isterinya tidak perlu berpura-pura atau cuba menjadi murtad untuk membatalkan perkahwinannya; dia hanya perlu lafaz talaq dan talaq boleh disahkan walaupun dilafaz di luar mahkamah dan tanpa kebenaran Mahkamah.

Persoalan yang patut ditanya ialah – mengapakah proses perceraian begitu rumit bagi pihak isteri hingga ada isteri yang sanggup cuba menjadikan dirinya murtad untuk membatalkan perkahwinannya?

Penyalanhgunaan konsep kesamarataan gender

Pada amnya, kami amat kecewa dan dukacita dengan Enakmen 2003, kerana prinsip-prinsip bagi mengimbangkan hak dan memberi perlindungan dalam keluarga berlandaskan asas-asas murni ajaran suci agama Islam, yang menegaskan kesaksamaan dan keseimbangan antara kedudukan, hak dan kewajipan kaum lelaki dan wanita, nampaknya disingkirkan dan tidak dipedulikan. Sebaliknya pula, konsep kesamarataan gender dalam undang-undang moden disalahgunakan dalam Enakmen 2003 untuk secara sistematik menambahkan lagi hak kaum lelaki dan menambahkan lagi beban kaum wanita. Pendekatan tersebut seolah-olah mempersendakan perjuangan kaum wanita untuk keadilan dan kesaksamaan, kerana:

  • Bagi kaum lelaki, hak tradisional dikekalkan serta ditambah lagi hak baru, dan kewajipan tradisional dikurangkan.

  • Sebaliknya pula bagi kaum wanita, hak tradisonal dikurangkan dan kewajipan tradisonal dikekalkan serta ditambah lagi kewajipan baru.

Bukankah ini kezaliman yang melampau ke atas kaum wanita?

Kami juga banyak menerima aduan menenai sikap prasangka terhadap wanita dalam soal guaman hal ehwal suami isteri. Mengikut aduan-aduan yang kami terima, sekiranya sesuatu hak diperuntukkan dalam undang-undang bagi lelaki, adalah begitu mudah untuk pihak suami memperolehi hak itu. Sebaliknya pula, walaupun sekiranya sesuatu hak diperuntukkan bagi wanita, adalah begitu rumit untuk pihak isteri memperolehi hak itu, dan bukti-bukti yang berat sering dikehendaki daripadnya. Oleh itu, amatlah dikhuatiri sekiranya hak lelaki ditambah, dan hak wanita dikurangkan, pihak isteri akan mengalami kesan penindasan dan kezaliman yang begitu teruk sekali.

Perlunya keseimbangan hak dan kewajipan

Sekiranya pendekatan yang hendak diambil adalah dengan ikhlas atas prinsip kesamarataan gender, maka ia perlulah memperseimbangkan hak dan kewajipan kaum lelaki dan wanita supaya pelepasan sesuatu hak dan kewajipan tradisional sesuatu pihak disertai dengan imbangan hak dan kewajipan yang sewajarnya. Misalnya:

a. Nusyuz

Dalam perkahwinan, nusyuz sepatutnya dilihat, bukan dari sudut keingkaran isteri terhadap perintah suami, tetapi sebagai kerosakan keharmonian rumahtangga oleh sama ada suami atau isteri. Konsep nusyuz yang terpakai bagi kedua-dua suami isteri tidak bertentangan dengan prinsip Islam kerana Kitab Suci al-Qur’an itu sendiri menggunakan istilah nusyuz bagi isteri (Surah an-Nisa’ 4 : 34) dan suami (Surah an-Nisa’ 4 : 128) kedua-duanya.

Perkahwinan poligami tidak dibenarkan dengan membuat tafsiran bahawa adalah mustahil bagi lelaki zaman sekarang untuk berlaku adil kepada lebih daripada seorang isteri. Terdapat negara Islam yang lain, misalnya Tunisia, yang telah menerima tafsiran sedemkian mengenai ayat al-Qur’an mengenai poligami. Poligami adalah sesuatu yang wujud dalam masyarakat belum Islam dan al-Qur’an telah menyekatnya, mula-mula dengan menghadkan jumlah maksimum isteri kepada empat orang, berikutnya dengan memerintahkan layanan yang adil, dan berikutnya dengan menyatakan adalah mustahil untuk melakukan keadilan.
Kalaupun poligami boleh dibenarkan dalam keadaan luarbiasa, syarat utamanya perlulah dengan persetujuan yang sebenarnya diberi dengan rela hati oleh isteri sedia ada, di samping syarat kemampuan kewangan, kerana jenis poligami yang disebut dalam al-Qur’an adalah demi kebajikan dan kepentingan kaum wanita dan kanak-kanak, dan bukannya bagi memberi kesempatan kepada kaum lelaki.
c. Talaq

(i) Lafaz talaq suami tanpa kebenaran Mahkamah sepatutnya tidak diiktiraf. Konsep ini tidak berlawanan dengan ayat al-Qur’an yang memperuntukkan prosedur hakam (Surah an-Nisa’ 4 : 35) dan tidak menggalakkan perceraian sewenang-wenangnya; atau
(ii) Secara altrenatifnya, sekiranya hak talaq suami dengan sendirinya masih diiktiraf, maka hak ini perlu dilanjutkan kepada pihak isteri juga, dan ini boleh diadakan melalui penerimapakaian hukum tradisional mazhab Hanbali yang membenarkan hak ini diberikan melalui isma’ kepada pihak isteri dalam perjanjian perkahwinan.
Sekiranya proses perceraian talaq diseimbangkan untuk memberi hak samarata kepada pihak isteri, barulah pihak suami patut dan wajar diberi hak sama rata dalam perceraian fasakh.
d. Penjagaan anak

Berkenaan dengan ibu bapa dan anak, perlulah diiktiraf hak penjagaan bersama ibubapa terhadap anak mereka, dan bukannya memperuntukkan bapa sahaja sebagai penjaga yang sah. Lagipun ajaran Islam memang memuliakan kedudukan para ibu.
e. Harta Pusaka

Pembahagian harta pusaka perlu dikaji semula. Konsep faraid patutnya dilihat sebagai salah satu konsep pembahagian harta, tetapi terdapat juga konsep lain dalam hukum syara’ bagi memastikan keadilan dalam pembahagian harta, misalnya konsep wasiat, hibah, amanah dan wakaf. Bahagian yang lebih kepada waris lelaki adalah berkaitan dengan kewajipan lelaki untuk menanggung wanita. Dalam keadaan lelaki yang tidak lagi melaksanakan tanggungjawab tersebut, suatu kaedah bagi keseimbangan perlu diperuntukkan. Suatu caranya ialah dengan penerimapakaian pendapat yang mengiktiraf bahawa wasiat boleh dibuat untuk mengubahsuai bahagian waris, selagi tujuannya ialah untuk menjamin keadilan mengikut hal keadaan dalam keluarga itu, dan bukannya untuk menganiayai mana-mana pihak yang terlibat.
Sekiranya syor-syor di atas mengenai kesaksamaan dan keseimbangan hak lelaki dan perempuan diterima, maka barulah boleh diperuntukkan kesamarataan hak suami dan isteri ke atas harta masing-masing. Konsep kesamarataan gender sama sekali tidak patut disalahgunakan untuk menzalimi dan menambahkan lagi beban kaum wanita dengan mengurangkan hak tradisional wanita dan memberi pula hak baru kepada lelaki.

Kami menegaskan bahawa Pindaan 2005 sangatlah perlu dikaji semula, dan kami amatlah berharap ulasan dan syor kami sebagaimana yang dinyatakan di atas, yang berlandaskan prinsip-prinsip perundangan Islam yang menegakkan keadilan, akan diambilkira dan diberi pertimbangan yang sewajarnya. Keseragaman undang-undang keluarga Islam di Malaysia yang diminta bagi melaksanakan pentadbiran keadilan memanglah sesuatu yang patut diusahakan, tetapi dalam usaha menyeragamkan undang-undang tersebut, amatlah penting untuk memastikan supaya undang-undang yang diseragamkan itu melibatkan pentafsiran yang adil dan saksama untuk kedua-dua pihak suami dan isteri, disamping mengutamakan kebajikan kanak-kanak. Pindaan 2005 dikatakan hendak melindungi kepentingan hak isteri yang teraniayai, tetapi apabila dikaji peruntukan-peruntukannya dengan teliti dan terperinci, ia sebaliknya boleh memberi kesan yang zalim ke atas para isteri. Keadilan, bukannya kezaliman, merupakan prinsip asas syariah Islam.
Salah Satu Kajian Kes yang Menunjukkan Ketidakadilan dan Masalah yang Dihadapi Oleh Kaum Wanita di Bawah Sistem Faraidh
email to someone printer friendly

Kes Di Mana Si Suami telah Meninggalkan Isteri Dan Anak-Anak Perempuan

Di dalam kes ini, di bawah hukum faraidh, keluarga si suami mempunyai hak ke atas harta pusaka arwah suami. Keluarga si suami (yang terdiri dari ibu, lima adik beradik lelaki dan dua adik beradik perempuan), terutama adik-beradik lelaki, asyik mengganggu isteri supaya mendapatkan Surat Mentadbir Harta Pusaka dari Mahkamah agar mereka boleh mendapat bahagian mereka. Alasan utama yang sering digunakan oleh keluarga suami adalah “….ini adalah hak kami dalam Islam….” Malang sekali bagi si isteri dan anak-anak perempuannya (yang berusia lima belas, sembilan dan tujuh tahun), tiada siapa yang bertanya khabar, menghulurkan bantuan ataupun mahu mengambil berat keadaan mereka. Keluarga suami terlalu ghairah untuk merebut harta arwah, terutama sekali rumah yang didiami oleh isteri dan anak-anak si mati memandangkan rumah tersebut mempunyai nilai pasaran yang tinggi. Kalau boleh mereka mahu menjual rumah itu dan mendapat habuan masing-masing.

Dalam keasyikan keluarga suami merebut harta pusaka, mereka lupa mengenai liabiliti harta pusaka si mati, iaitu pinjaman perumahan yang masih ada dan kena dibayar kepada pihak bank setiap bulan (memandangkan suami tidak mengambil insuran perlindungan nyawa ke atas pinjaman perumahan tersebut). Dalam Qur’an Surah An-Nisa’ 4:11, adalah jelas menyatakan bahawa waris-waris hanya boleh mewarisi harta pusaka si mati setelah segala wasiat dan hutang telah dibayar. Apabila isu mengenai liabiliti harta pusaka dibangkitkan, dan cadangan agar wang simpanan dan KWSP si mati digunakan untuk membayar pinjaman perumahan dahulu, ianya ditentang dengan hebat oleh keluarga si mati dan menuduh pula isteri si mati hendak menipu mereka dari hak mereka. Mereka berkeras menuntut bahagian mereka dalam wang simpanan dan KWSP si mati apabila Surat Mentadbir Harta Pusaka dikeluarkan kelak.

Masalah juga timbul apabila isteri si mati melantik peguam untuk mengendalikan Surat Mentadbir Harta Pusaka si mati dan Perintah Pembahagian (berdasarkan sijil faraidh yang dikeluarkan oleh Majlis Agama Islam dari negeri yang berkenaan). Keluarga suami tidak mahu isteri menjadi pentadbir dan akhirnya petisyen untuk Memohon Surat Mentadbir Harta Pusaka lewat difailkan di Mahkamah. Keluarga suaminya juga melantik peguam yang lain atas alasan untuk menjaga kepentingan mereka. Mereka lupa tanggungjawab mereka untuk menjaga keluarga si mati, dan tidak mengambil kira pembayaran pinjaman perumahan yang dibuat oleh isteri si mati setiap bulan kepada pihak bank.

Apabila persoalan ini dibangkitkan kepada keluarga suami, mereka menjawab rumah tersebut patut dijual bagi melangsaikan hutang si mati. Keluarga suami terlupa untuk mengambilkira bahawa walaupun rumah tersebut dapat dijual, hampir 90% wang jualan digunakan untuk membayar pihak bank.

Isteri dan anak-anak terpaksa menempuhi pelbagai masalah dari keluarga suami dan setelah beberapa tahun barulah segala urusan harta pusaka si mati selesai. Isteri dan anak-anak si mati hilang tempat tinggal mereka dan terpaksa menyewa rumah yang lain. Akhirnya, isteri dan anak-anak si mati hanya mewarisi sedikit sahaja dari pembahagian wang simpanan, wang EPF dan baki wang penjualan rumah si mati memandangkan keluarga suami adalah besar.

Kes seperti ini bukanlah satu kes yang tersendiri (isolated case) tetapi pada hakikatnya berlaku dalam kebanyakan keluarga masyarakat Islam di Malaysia. Banyak ketidakadilan berlaku atas nama Islam. SIS ingin menyatakan beberapa masalah yang sama yang selalu dihadapi oleh isteri-isteri dalam cuba menyelesaikan harta pusaka si mati:-

· Waris-waris kurang faham tanggungjawab mereka dari segi Islam mengenai harta pusaka. Kebanyakan waris-waris lelaki beranggapan bahawa mendapat bahagian yang lebih adalah satu hak mutlak tanpa apa-apa tanggungjawab;

· Waris-waris, terutama keluarga suami hanya memikirkan harta pusaka si mati tanpa mengambil kira segala bebanan yang sedia ada, mahupun kedudukan kewangan/bebanan isteri dan anak-anak si mati;

· Banyak kes-kes harta pusaka tidak diselesaikan sehingga hari ini walaupun si mati telah lama meninggal dunia kerana waris-waris tidak mahu menandatangani dokumen-dokumen yang berkenaan untuk difailkan bersama petisyen Memohon Surat Mentadbir Harta Pusaka, tidak mempercayai isteri si mati, tidak setuju melantik isteri sebagai pentadbir, tidak memahami prosedur memohon Surat Mentadbir Harta Pusaka mengakibatkan isteri dan anak-anak si mati menderita.

Berdasarkan kepada di atas, SIS mencadangkan agar ditubuh suatu jawatankuasa untuk menolong waris-waris menguruskan harta pusaka, di mana satu mediasi diadakan di antara kesemua waris, dan tugas utama jawatankuasa ini adalah untuk menasihati kesemua waris mengenai perkara-perkara di bawah untuk mengelakkan pembaziran masa dan pertelingkahan di antara keluarga:-

· Prosedur memohon Surat Mentadbir Harta Pusaka, di mana kesemua waris dikehendaki menandatangani penolakan (menolak hak mereka menjadi pentadbir dalam harta pusaka si mati, dan bersetuju dengan perlantikan pentadbir yang dicadangkan), menandatangani perlantikan isteri sebagai “Trustee” sekiranya anak-anak masih kecil, menandatangani Affidavit Persetujuan mengenai pembahagian harta melalui hukum faraidh atau permufakatan, jangkamasa untuk memperolehi Surat Mentadbir harta Pusaka, kos peguam atau kos permohonan di Pejabat Tanah;

· Menerangkan kesemua aset dan liabiliti dalam harta pusaka si mati, dan di mana kesemua liabiliti mestilah dibayar dahulu dari aset-aset si mati;

· Menerangkan tanggungjawab keluarga suami untuk menjaga dan menyediakan rumah bagi isteri dan anak-anak si suami yang merupakan lebih penting dari pembahagian harta pusaka;

· Mengeluarkan perintah kepada waris-waris yang enggan bekerjasama dengan waris-waris dalam segala hal berhubung dengan harta pusaka si mati.

Salah satu masalah yang ketara yang juga dihadapi oleh isteri dan anak-anak ialah ketiadaan wang membawa kes ini ke Mahkamah sekiranya ada waris-waris yang enggan untuk bekerjasama. Di dalam kes yang dikendalikan oleh Pejabat Tanah pula, walaupun kos adalah rendah, tetapi ianya memakan masa yang lama apabila ada waris yang tidak bekerjasama memandangkan Pejabat Tanah tidak bersikap tegas terhadap mereka. Oleh yang demikian, jawatankuasa ini mestilah mempunyai kuasa untuk memerintah mana-mana waris yang enggan bekerjasama untuk membuat apa yang harus dibuat bagi menyelesaikan harta pusaka si mati.

Sistem faraidh patut dikaji semula dar segi perlaksanaannya memandangkan keadaan masyarakat yang kini sudah jauh berbeza dari keadaan masyarakat semasa ayat ini diturunkan oleh Allah swt. Konsep di mana satu keluarga yang terdiri daripada beberapa generasi tinggal di bawah satu bumbung (extended family) dan menjaga di antara satu sama lain sudah lama tidak diamalkan lagi dalam masyarakat Malaysia. Sekarang kebanyakan keluarga merupakan “keluarga nukleus” iaitu terdiri daripada ibubapa dan anak-anak sahaja. Faktor-faktor seperti siapa yang menjaga ibubapa mereka yang tua dari segi bantuan kewangan, keperluan dan jagaan perubatan, sokongan emosi dll., adik beradik lelaki yang tidak bertanggungjawab atau salah seorang waris adalah penagih dadah perlu diambilkira dalam membahagikan harta pusaka agar lebih sesuai dan adil.

Back to Penama EPF & PERKESO dan Polisi Insuran Copyright© 2000-2004 SIS Forum Malaysia. All rights reserved.
No. 25 Jalan 5/31, 46000 Petaling Jaya Selangor Malaysia.
Proposal for the Formation of a Dual Family Court System - Civil and Syariah Family Courts and the Child Support Agency
email to someone printer friendly


In all societies, regardless of whatever law applicable, there will always be breakdown of marriages.  Hence, it becomes necessary to devise the most effective means of remedy by which the law may mitigate the harmful consequences of marital breakdown and to provide some measure of confidence and efficiency for the parties concerned.

A system of law that prevents parties from finding simple, dignified means of solving their problems within a reasonable time, often while they are under very great emotional strain, encourages distrust of the legal process as a means of solving family problems.

It became clear that the implementation of the provisions relating to the divorce and mediation would be a difficult and long process. The proposal for the formation of a Family Court in Malaysia is not primarily about the introduction of new remedies but rather about improving procedures, providing a better service to families, in the most efficient manner.  The goal of the Family Court is to empower the parties to resolve their disputes by mutual consent and in a manner that best serves the needs of the children involved.

The most distressing effect of the present state of affairs is the despair, confusion and the frustration it causes to the participants.  It should not be necessary or even feasible to apply to one court for maintenance, and another for custody and divorce, and another for a protection order.

1.    Justification – Why the Need for A Family Court

1.1    Family conflicts require special procedures, designed to help individuals to reconcile or settle their differences and where necessary to obtain assistance.  Therefore the resolution of family conflicts particularly those involving children, require some modification from the traditional adversary process.  To leave reconciliation and settlement of issues exclusively in the hands of judges and lawyers is inadequate. Since judges and lawyers are not trained in family and welfare matters, more often than not the decisions made may not be the best for all parties concerned.

1.2    The concept of the Family Court is mediation and reconciliation, and not adjudication, and as such, the same should be decentralised and must be separated from other courts, i.e. the High Court, the Session Court, the Magistrate Court and other Syariah Courts.  The Family Court should be housed in one separate building together will all the facilities and relevant government and non-governmental departments as listed below for a comprehensive and complete resolution of family disputes for all Muslims and non-Muslims.

1.3    The Family Court dealing solely with family and welfare matters shall be more effective in expediting cases and the ‘one stop’ concept, which provides various related services, shall be more economical for all parties concerned.

1.4    In general, the emphasis is on making guidance available to those who have family problems, whether minimal or other drastic problems.  The Family Court aims to help those involved to sort their way through the multiple and confusing sources of aids and assistance.  The court sees its role to be a conciliatory and mediation agency as a judicial institution.  Thus, it should be located in a comfortable and well-appointed building, with an environment which emphasises on the conciliation rather than adjudication and procedure.  A system for resolving family disputes, and offers of therapy.

1.5    The Family Court is to be housed in a separate building away from the present court houses, to provide more privacy and confidentiality, and to make the process less stressful and traumatic for all parties.

1.6    The Family Court will also promote specialisation by the judges, who preside in such a court.  It will encourage sharing of all experiences and best practices between the civil and syariah court judges, to better serve the cause of justice and to act in the best interest of the family.
1.7    A conciliatory approach and a mediation process must replace the traditional method of adjudication.   Most parties, especially women and children are often intimidated by the entire adversarial process and in many cases, women gave up their rights due to the intimidation, lengthy procedure and high costs.
1.8    The legal costs may not be affordable by some parties.  The solution would be to eliminate costs or standardise legal fees for specific applications.

2.    Jurisdiction of the Family Court

2.1    The Family Court has exclusive jurisdiction over all matters affecting the family. The Family Court normally hears cases of child neglect and cruelty, divorce, nullity and separation, maintenance, domestic assault, adoption, guardianship and custody, and property dispute, maintenance.

2.2    The Family Court may be multi-disciplinary, both in its decision-taking function, and in support facilities.  Hence, besides judges and lawyers, child psychiatrist, social workers and others with relevant skills are present to assist the Family Court.  The Family Court may not be limited to the facts put before it by the parties or their advisers. Proper investigation is made by trained support staff into all relevant circumstances.

2.3    A Family Court with specialist judges in family matters can influence the making of more appropriate decisions to promote family well being in the long run. Such a court in particular should have integrated jurisdiction over all legal problems that involve a family; the specialist judge should be assisted by a professional staff trained in social and behavioural sciences and employ its resources and those of the community to intervene therapeutically in the lives of the people who come before it.  The purpose is to ensure that facts are investigated with the co-operation of lawyers, specially trained and skilled experts like social workers, marriage counselors, psychologists, and other specialists, such facts are reported to the court and discussed informally, the object being to determine, which is the best for the family.

2.4    The structure of the Syariah Family Court shall be the same level with the Civil High Court.  Appeal cases will be heard at a  Federal Syariah Court of Appeal. With regards to the structure of the Civil Family Court, the Court of Appeal and the Federal Court shall remain as the appellate court and final appellate court.

2.5    Both the Syariah and Civil Family Courts are  unified statewide and shall be set up in towns where presently exist a Magistrate, Session and High courts.

3.    Facilities & Services Provided by and Within Vicinity of the Family Court (in the same Building of the Family Court)

3.1    Family Court Legal Service Centre

A Legal Service Centre headed by trained personnel to provide free services, including from advise in respect of procedures for divorce, maintenance, abuse, custody of children, adoption and guardianship.  Staff can be from the Biro Bantuan Guaman, the Bar Council, Association of Women Lawyers, AWAM and other suuport group/organisations who can provide free legal advise.

3.2    Family Court Mediation Centre

The Family Court to provide free mediation and counselling services as an alternative to litigation provided with the consent of both parties.  To promote the conciliatory concept and resolve disputes amicably.

3.3    Family Court Medical Services

A Medical Centre, which provides medical services by doctors and medical personnel with the expertise and experience to handle abuse cases, (wife and children), referred by the police, Welfare Department, NGO’s or other organisation.  This would assists those who cannot afford to go to private hospitals or to afraid to go to a hospital.   This Medical Centre shall also provide referrals to hospital for further medical examination or therapy, prepare or procure the relevant medical report, which shall be submitted to the Family Courts when necessary.

3.4    Family Court Childcare Centre

A Childcare Centre supervised by a child minder shall be provided by the Family Court to enable the parties to resolve their disputes and attend the hearings without having to worry about their children.  In cases where the child has to be brought to the court to comply with the visitation arrangements, the Childcare Centre would provide a better environment for the child to wait for the parent.

3.5    NGO’s

The Family Court should also provide spaces for various NGO’s to assist and provide alternative advice to parties concerned.

3.6    Family Court Resource Centre

A library should be set up as a resource centre for Judges, lawyers, court officials and the public for reference and awareness.  All judgments should also be published to establish a system of guidelines for both the Syariah and Civil Family courts.  This will avoid the tendency for judges to give widely disparate decisions in cases involving similar facts, or to give decisions influenced by personal prejudices.

The Resource Centre should also provide seminars and workshops together with the GO’s and NGO’s on relevant issues and to promote awareness among the parties of their legal rights.

3.7     Family Court Funding

The Family Court shall set up a fund to provide financial assistance to indigent women litigants especially those who are waiting for their applications for maintenance from their husbands or ex-husbands to be disposed of in court. In respect of the Muslim women litigants, it would be more appropriate that the fund be set up by the Baitulmal, which collects millions of ringgit a year through the payment of zakat.

4.    Parallel System of Civil & Syariah Family Court - Justification

Both the Syariah & Civil Family Courts shall be a judicial institution applying two sets of different laws, i.e. Syariah law for the Muslims, and the Civil law for the Non-Muslims, and governed/regulated by a comprehensive code of legal principles in family cases, vide the Family Court’s Judges Practice Directions and/or Judicial Circular as practised by the civil courts. It has been suggested that a unified Family court be established to assume the jurisdiction currently exercised by the magistrates, session High Court and Syariah lower and High Court.

The Family Court would be the first of its kind in the legal system, by having a dual system, the Syariah Family Court for the Muslim and the Civil Family Court for the Non-Muslim under one roof. It will promote the ‘sharing concept’ by sharing a common building, facilities, library, staff & personnel, legal aid counselors and other expert personnel together between the Syariah Family Court, Civil Family Court, the Government and Non-Government organisations.  It will upgrade the syariah courts, in particular in term of staff, personnel, salaries, to provide the same standard of services to better serve the interest of Muslim families in the event of marriage breakdown.  A dual system will also promote co-operation and interaction between civil and syariah to share best practices and develop a common standard of justice.

The Setting-Up of An Effective Child Support System Within The Family Court


Non-payment of child support has become a common problem throughout the world, mostly due to the complicated legal procedures, delays and the lack of enforcement in respect of the child support orders.  This had resulted in many women facing many difficulties in obtaining maintenance for their children, not to mention legal costs involved, and subsequently abandon their rights to claim for the same.  The fathers have become irresponsible.  Moreover those who have started a new family use this as an excuse for not being able to pay child support.  An example can be taken from the Selangor Syariah Courts statistics for 1997 showed that out of over 2000 divorce cases registered, there were only 63 cases for child support.

Simplified Method to Obtain Child Support

Applications for child support should be simplified are not only applicable in pending divorce cases but in any situation where the father has deserted the family or non-payment of child support.  Applications for child support should be made via simplified application, minimal legal costs, and upon the submission of the relevant application, the parents shall be called to assessed child support, and to be assessed as soon as possible on the basis of “Children First” concept.  Methods of payment of child support would be preferably ranging from a provision in the Child Support (Assessment) Act (similar to EPF or income tax payment) requiring the fathers’ employers to pay to CSA, salary deduction/attachment of the fathers’ salary, Standing Order/Direct Debit from the fathers’ account (attachment of account) to post dated cheques to payment in advance (a lump sum) for a certain period of time.


Concept of the Singapore Family Court

The basic purpose of the Family Court in Singapore is to provide within a single court a forum for the resolution by mediation of most family-related disputes and matters where the court processes are kept simple and convenient for those seeking legal redress. Similarly, the Singapore Family Court has adopted the one stop, harmony and mediation concept. With this, the Singapore Family Court has effectively become a ‘one stop’ centre for family disputes, the mission being assisting family members to resolve their disputes harmoniously.

Although Singapore is similar in Malaysia has two separate legal systems, that is the civil Family Court for the non-Muslim and the Syariah Court for the Muslim and non-Muslim, both courts enjoy a concurrent jurisdiction pertaining to the issues of the disposition of matrimonial property, custody and maintenance orders.


The Singapore Family Court is essentially a division of the Subordinate Courts, it has the same structural make-up as civil courts. Divorce hearings, ancillary matters, custody applications, adoptions, maintenance applications and applications for protection orders are presided over by District Judges. District Judges also sit as court mediators, but a given District Judge who has mediated on a matter, whether successful or not, will not hear the matter if it proceeds on for hearing.

Interlocutory matters such as applications for substituted service, leave to make a decree absolute after the expiration of one year, the swearing of complaints, pre-trial conferences and status conferences are normally fixed before the Deputy Registrars.

The Family Protection Unit which processes the applications for protection orders, the Family Support Unit which processes applications for maintenance, administrative and clerical support staff, a Registry for matrimonial proceedings pertaining to divorce and ancillary matters and a Registry processing maintenance applications.

Jurisdiction Of The Family Court

The Singapore Family Court adjudicates in all matters involving :-

(i)    personal protection orders;
(ii)    maintenance;
(iii)    applications under the Guardianship of Infants Act;
(iv)    divorce and ancillary matters (property division, custody, maintenance); and
(v)    adoptions.

Family Protection Unit

This unit was set up to deal with applications for protection orders in cases of family violence and such interim orders are granted immediately with minimal cause and stress.

Family violence means the commission of any of the following acts :-

(a)    wilfully or knowingly placing or attempting to place a family member in fear of hurt;
(b)    causing hurt to a family member by such act which is known or ought to have been known would result in hurt;
(c)    causing continual harassment with intent to cause or knowing that it is likely to cause anguish to a family member;

Family Support Unit

This unit is to assist with spousal and child maintenance application, enforcement proceedings as well as complaints procedure.

Any married woman whose husband or any child whose parent has neglected or refused to provide reasonable maintenance can commence an application, or in the case of a child, have an application commenced on his/her behalf in the Family Court for maintenance. Any existing maintenance order can also be enforced in a summary way.

The applications are made by way of a Magistrate’s Complaint and is a fairly straight-forward process. A summons will then be issued against the Respondent to attend Court at a further date.

Normally even before the first mention date, at the point of time the Respondent is asked to attend personally at the Family Court for the summons to be on him, the court officer will attempt to mediate between the parties.

Parenting Plans

There are three (3) types of parenting plans envisaged under this plans:-

(i)    an Agreed Parenting Plan – this is a plan arrived at and signed by both parties embodying their agreement on the arrangements for their children.
(ii)    A Proposed Parenting Plan – this is a plan setting out the Petitioner’s proposals on the arrangements for the children.
(iii)    A Parenting Plan – this sets out in one document, the orders of Court made on the custody, care and control and access of the children of the marriage.

Other Programmes

Apart from dealing with applications which are necessarily contentious, running parallel to its powers of adjudication, are the powers exercised by the Singapore Family Court in facilitating dispute resolution outside the adversarial court arena.

In this respect several programmes and steps have been built into the framework of its case management.

(i)    Status Conferences

This is normally conducted before a Petition (for divorce, nullity or judicial separation) is set down for hearing.

Its purpose if to monitor the cases and ensure that cases are dealt with and disposed of without delay and to assign time frames for disposition of cases.

(ii)    Pre-trial Conferences

This is normally conduced after a Petition (for divorce, nullity or judicial separation) is set down for hearing or where the ancillary issues are contested. The matters considered include :-

(a)    the likelihood of settlement of the contested issues;
(b)    the directions on the conduct of mediation and counselling;
(c)    the witnesses who will be called;
(d)    the directions on discovery;
(e)    the filing of affidavits, reports and any other necessary documents;
(f)    the number of days required for hearing dates.

Mediation And Counselling

Mediation and counselling are alternative means of dispute resolution. Both involve an impartial third party assisting parties to explore different options in solving their problems and coming up with a workable framework.


This is conducted to encourage and assist parties in reaching an agreement or to narrow the issues in contention.


Counselling is conducted for the following matters :-

(a)    divorce cases, where there is a possibility of reconciliation;
(b)    custody and cases issues.

Counselling is conducted for the purpose of:-

(a)    exploring the possibility of reconciliation;
(b)    assisting the parties to deal with the emotional aspects of divorce;
(c)    facilitating an amicable settlement of the facts supporting the breakdown of marriage;
(d)    advising parties on the arrangements which can be made for the welfare of children;
(e)    facilitating an amicable settlement of the arrangements to be made for the welfare of the children

Joint conferences

In cases where there are inter-connected issues, a joint conference, combining the elements of counselling and mediation, will be held, presided over by a court mediator (usually a judicial officer) and a court counsellor. This may be in cases where ancillary matters remain after a divorce, involving issues of custody and access which may be inextricably linked with issues of asset division or maintenance.

Programmes To Safeguard The Welfare Of Children

Court Appointed Counsel (CAC)

The CAC serves as an amicus curies who has no interest in the outcome of the proceedings. Neither is he the child’s advocate. However, he serves to represent the best interest of the child. He interviews the child and other relevant persons to ascertain the child’s views and other factors relevant to his well-being. In the event that the matter goes to trial, the CAC is expected to file submissions highlighting the child’s wishes as well as all other relevant factors.

Concurrent Jurisdiction

This concurrent jurisdiction allows a Muslim the choice of commencing or continuing proceedings, in any court pertaining to the issues of the disposition of maintenance, custody and matrimonial property.

How To Adopt the Singapore Family Court System And To Overcome the Obstacles For Both the Civil And Syariah Court Legal System

Family Court – Concept & Structure

The Family Civil Court must exists outside the present legal system as it encompasses different structure and requires various expertise to ensure the smooth transition of finalising the issues in family matters.  As such, to set up a family court which is similar with Singapore, the Government must enact a proper Act to govern the structure, powers, administration, jurisdiction etc of the Family Court.  Without such Act, the Family Court which is presently set up under the present legal system cannot cope and survive.  Further, under the present system, issues pertaining to costs, expertise, delay, intimidation would definitely arise.

The Syariah Court should also be restructured, and that there should be specific courts assigned for divorce, maintenance, custody and distribution of matrimonial property, similar to the Singapore system.

Both the Family Civil Court and the Syariah Court should also consider alternative simplified procedures in respect of divorce, custody, matrimonial property, application for, application for maintenance and enforcement of the maintenance orders against errant fathers, similar to the  Family Protection Unit, the Family Support Unit, the Status Conference procedure, Mediation, Counseling, CAC and other programmes.


One of the anticipated main obstacles in the setting up of the family court system in the syariah court would be the concurrent jurisdiction issue.

-    religious authorities will argue that such concurrent jurisdiction would be against the Federal Constitution;
-    even if the Islamic Family Law Enactments in each state is amended, such concurrent jurisdiction would usurped the powers of the syariah court;
-    whether the judge in the Civil Court qualified to hear and resolve issues involving Muslim and Islamic Law;
-    will be the ruling be in accordance with the Syariah principles;
-    clash of rulings/contradicting rulings between the civil court and syariah court.

Arguments Against the Obstacles

-    to resolve issues less painfully and more effectively;
-    the need for uniformity and amendment of all the Islamic Family Law Enactments in each state and to recognize concurrent jurisdiction;
-    to have alternative/choice to commence proceedings pertaining to maintenance, matrimonial property and custody, less delay and backlog of cases;
-    dual legal system need not mean strict separation and lack of cooperation -- to reflect both the uniqueness and flexibility of Islamic legal system by working together with the civil or secular system;
-    to upgrade the level and status of the Syariah Courts with other Civil Courts;
-    to encourage the syariah court judges to use their discretion and ijtihad, having considered the circumstances of the case and taking into account of all the relevant factors, guided by the spirit of syariah and its general principles.


Go to page   <<        >>  

Copyright | Privacy Policy | Contact Us | Sitemap